19.02.2021, 19:09

1914’TE HARBE GİRMESEYDİKİSTİKLAL HARBİ OLUR MUYDU? (I)

Said Halim Paşa Hatıratında Ne Diyor?

Said Halim Paşa’nın hatıratı aslında kitaplaştırılmamıştır. Sadece bir kısmı “Türkiye’nin Harb-i Umûmî’ye İştirakinde Sebepler” üst başlığı ve “Merhum Said Halim Paşa Hazretlerinin Vak’a-i Şehâdetleri Münasebetiyle Nâtamam Kalan Hatıratından Bir Parça” alt başlığıyla Sebilürreşad’da basılmıştır.

Paşa’nın bazen “Büyük Avrupa Harbi”, çoğu zaman da “Harb-i Umumî” adlandırmasıyla bahsettiği I. Dünya Savaşı’na katılışımızın isabetli olup olmadığını tartıştığı bu metin bugüne de önemli izdüşümler yansıtıyor.

Sahiden Türkiye, I. Dünya Savaşı’na katılmasa ve İtilaf Devletleri’nin arzusu doğrultusunda tarafsız kalsaydı ne olurdu? Üzerinde düşünmeye değer.

İnkılap Tarihi kitaplarında I. Dünya Savaşına girişimiz anlatılırken genellikle Almanya’nın Osmanlıyı bu doğrultuda teşviki üzerinden bir değerlendirmeye gidilir ve “Düvel-i Muazzama”nın Osmanlı tarafsızlığı konusundaki baskısı pek de vurgulanmaz. Bu sebeple acaba Osmanlı I. Dünya Savaşı’nda tarafsız kalsaydı neler olabilirdi hususunda genellikle kafa yormayız.

İşte Said Halim Paşa ancak bir kısmı yayımlanabilen hatıratında bu noktayı tartışıyor. Hayli ilgi çekici olan bu değerlendirmeler kısaca şöyle özetlenebilir:

“Şark Meselesinin bir gereği olarak İtilaf Devletleri, Dünya Savaşı’nın tâ ilk günlerinden beri, savaşın Türkiye ile olan derin ve hayatî alakasını Türkiye’den saklamak, onu cereyan eden hadiselerden uzak tutup yalnızlaştırmak suretiyledesteksiz bırakabilmek için lazım gelen her şeyi yaptılar.Türkiye’ye sürekli, tam bir tarafsızlık muhafaza etmesi nasihatini tekrar edip durdular. Türk milleti ve hükûmeti de İtilaf Devletleri tarafından gösterilen bu kesin ve manidar teklifi “Hasta Adam”a bir nihayet verip mirasının paylaşılmak istenmesiyle yorumladı. Tehlikeyi böylece duyan, anlayan Türkiye’ye tamamen tarafsız kaldığı takdirde istiklaline ve toprak bütünlüğüne kefil olacaklarını vaat ediyorlardı. Hâlbuki Türkiye kendi istiklal ve bütünlüğünü tamamen kendisi temin edebilirdi. Böyle bir savaşta bütün istikbalini b öylebir şarta bağlamak, Türkkamuoyunu da, o zamanki sorumlu devlet adamlarını daendişelendirmişti.

İtilaf Devletleriyle devam eden görüşmeler,sefirler tarafından müştereken verilen bir nota ile nihayete erdi. Bu notaya göre mezkûr devletler Dünya Savaşı müddetince Türkiye’nin tam ve mutlak bir tarafsızlığıkoruması hususî şartıyla Osmanlının toprak bütünlüğüneve istiklalinekefil oluyorlardı.”

Manzarayı bu şekilde resmeden Said Halim Paşa, Türkiye’nin tarafsızlığına dayalı bu kefilliği tartışmalı buluyor. Ya savaş bitince kefil devletlerden biri çıkıp da ‘Türkiye Dünya Savaşı esnasında gerektiği kadar tarafsız kalmadı’ derse ne olacaktı? Üstelik siyaset âleminde daima zayıflara ve Hıristiyan olmayan devletlere reva görülen olumsuz tevil ve yorumlara da kalkışabilirlerdi. Dolayısıyla böyle bir vaade bütün bir millî istikbali bağlamayı doğru bulmuyor.

Tarafsız kalınsaydı Boğazlar işgal edilebilir, Rusya savaş sonrası da Boğazlar’dan çekilmeyebilirdi. Oysa “İstanbul’da yerleşmiş bir Rusya Anadolu’nun büyük bir kısmını gasp etmiş bir Rusya demek ve Suriye’de yerleşmiş bir Fransa, Irak’ta yerleşmiş bir İngiltere demekti” Paşa’ya göre… Yine Paşa’ya göre bu durum, “… asırlardan beri devam eden Şark Meselesi’nin halli ve Türkiye’nin ortadan kalkması yahut hilafet namı altında güçsüz bir hayalet varlık olarak kalması demekti.”

Paşa, Avrupa’da patlayan Büyük Harp’te Türkiye’nin tam tarafsızlığını yani hadisenin İtilaf Devletlerinimemnun edecek bir seyir takip etmeyişini affedilmez bir cürüm telakkî edenlerin 1920’lerde dahivarlığını hayret verici buluyor. Zira böyle bir tarafsızlığın“… Türkiye’yi hissedilen lüzum ve fevkalade ihtiyaca rağmen sırf kendi kaynaklarıyla teminden âciz bulunduğu millîmüdafaa kuvvet ve teşkilatını oluşturabilmesi için elzem olan dış destekten külliyen mahrum bıraktığını” belirtiyor. Bu dış desteği ise“Türkiye muhibbi Bolşevik Rusya”nın desteğiyle örneklendiriyor.

Yorumlar (0)
banner331
13
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Namaz Vakti 18 Nisan 2021
İmsak 04:41
Güneş 06:14
Öğle 13:09
İkindi 16:53
Akşam 19:53
Yatsı 21:20
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 33 66
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Alanyaspor 34 52
6. Hatayspor 33 50
7. Gaziantep FK 32 50
8. Sivasspor 33 50
9. Karagümrük 33 49
10. Göztepe 34 46
11. Antalyaspor 34 42
12. Konyaspor 33 41
13. Rizespor 33 39
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 33 36
17. Kayserispor 33 34
18. Başakşehir 32 33
19. Erzurumspor 34 31
20. Gençlerbirliği 33 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 30 58
4. Altay 30 54
5. İstanbulspor 30 54
6. Altınordu 30 52
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Tuzlaspor 31 47
9. Ümraniye 30 44
10. Bursaspor 30 43
11. Bandırmaspor 30 39
12. Boluspor 30 35
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 30 34
15. Menemenspor 30 31
16. Akhisar Bld.Spor 30 25
17. Ankaraspor 30 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 31 33
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 30 61
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 30 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@