08.11.2021, 19:51

Acemlik, Çerkezlik ve Çerkez Ali’nin Öyküsü

Perşembe günü (4 Kasım 2021) Büyükadada yazdan kalma bir gündü. Keşifteydik. Bir tepeye doğru Acemin Köşkü yazıyordu. Bu Acem mutlaka İrandan buraya gelip yerleşen bir Türk idi, sırf İrandangeldiği için Acem olarak adlandırılmıştı.

Bu bana bir-iki yıl önce Hukuk Fakültesinden Kayserili çıtı pıtı bir kızın bana gelip “Hocam, bize Acemoğlu diyorlar. Öyleyse Farsım, şimdi Farsça öğrenmeye başladım.” demesini hatırlattı. Acaba öyle miydi?

Geçen yüzyılda, ondan önce de birçok İranlı İstanbulu, Trabzonu, Erzurumumesken tutmuştu. İranın dışa açılan kapısı Türkiye idi. Uçak icat edilince durum değişti. O zamanlarda da İrandanburaya gelen herkes Acem olurdu, oysa İranda onlara Türk diyorlardı! Böylece yurdumuzda birçok Acemoğlu peyda oldu. Acem kırathanesi, Acem hamamı, Acem matbaacılar, Acem kitapçılar gibi terkipler doğdu… Yani İrandan Türk geldiler, burada Acem oldular… Meselenin başka bir yönü de Azerbaycan o devirde ayrı bir siyasi varlık olmadığı için oradan veya DağıstandanOsmanlı ülkesine gelenlere umumiyetle Şirvanî, Şirvanlı yahut Dağıstanlı, Dağıstanî denilmesidir.Hatırlayın ŞirvanîPaşayı!

Oysa hepsi orada da burada da öz be öz Türktü…

Bir de Arapoğulları var. Arap kelimesinin dilimizde bir anlamı da kara, hatta kapkaradır.Bir renk adıdır yani… Nitekim Kubbealtı Lugati de “Arap” kelimesinin anlamları arasında hem zenci, hem de derisi zenci gibi siyah olan kimse; koyu esmer anlamlarını vermiştir.Elbette Sami soyundan gelenlere de Arap diyoruz. Ama fotoğrafın arabıda var. Hiç düşündünüz mü nereden gelir bu araplık? Arabınbir anlamının zenci olduğunu belirttik. Konakların Arap bacılarını hatırlayalım… Anadoluda esmer olan çocuklara Arap adı konulmuştur. Birçok adı Arap olan vatandaşımız var. Arapoğulları da böyle türemiştir. Azerbaycanda da aynı durum gözlemlenebilir.Orada da adı Arap olan adamlar var.

Bu adlandırmalarda olağanüstü bir durum yoktur. Her halk genellikle kendisinden az çok farklı özellikleri olanları, hemen ayırmaya meyilli olur. Aynı dili konuşsa bile telaffuzundan, kılığından, vs.den ötürü hemen onu “başka”laştırır. Çingenelerin bir adının da bazı yörelerimizde “Başka” olması bu yüzdendir. Yavuz devrinde Anadoludanİrana giden kimselere ve aşiretlere de Rumlu deniliyordu. Arap ülkelerinde bu Rumî olmuştur.

BüyükadadakiAcem Köşkü bana o hukuklu kızı anımsattı, ne zamandır onu yazmak istiyordum. Bugüne kısmetmiş. Bunu anlamlı kılan bir şey daha oldu bugün. Ataol Behramoğlu’nun “Sevgilimsin” kitabını almıştım. Biraz önce okuyup bitirdim. Orada çok dokunaklı bir Çerkez Ali şiiri var. Türkiye hasreti çekiyor. 1986-1993 yılları arasında yazılmış. Babası Kırımlı bir Türkmüş Çerkez Ali’nin… Kafkasya yoluyla Türkiyeye gelip yerleşmiş. İstanbullu bir Türk kızıyla evlenmiş. Beşiktaşta bakkallıkla iştigal etmeye başlamış. Ama o zaman Kafkasyadanher gelene İstanbulda Çerkez denildiği için Kırımlı Ahmed’inadı da Çerkez Ahmed’e çıkmış. İkinci Abdülhamid’in canı kayısı çektiği için Çerkez Ahmed, Kırıma gidip kayısı getirmiş sultana…Bunun üzerine yaveribacısını Çerkez Ahmet’le evlendirmiş, o da alıp Kırıma götürmüş. Türkiyede meşrutiyetçiler, Kırımda Bolşevikler hakim olunca Çerkez Ahmet dönememiş İstanbula. Ali’sini yetim bırakmış Kırımda. O da olmuş Çerkez Ali.

“O sırada İstanbul’a

Kim gelirse Kafkasya’dan

Çerkez diye anılıyor

Çerkez Ali’ye Çerkezlik

Babası Çerkez Ahmet’ten

Böylece miras kalıyor.”

A Behramoğlu, Sevgilimsin, İstanbul 1993, 42

Ataol Behramoğlu’nu okuyunca, iyi ki, bu yazıyı yazmayı geciktirdim diye düşündüm. Eğer daha önce yazsaydım Çerkez Ali’nin öyküsünü kaçırabilirdiniz!

Yorumlar (0)
banner331
11
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Namaz Vakti 09 Aralık 2021
İmsak 06:38
Güneş 08:10
Öğle 13:01
İkindi 15:22
Akşam 17:43
Yatsı 19:09
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 15 39
2. Konyaspor 15 27
3. Fenerbahçe 15 27
4. Hatayspor 15 26
5. Başakşehir 15 25
6. Alanyaspor 15 24
7. Galatasaray 15 23
8. Karagümrük 15 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 15 20
11. Sivasspor 15 19
12. Giresunspor 15 19
13. Kayserispor 15 19
14. Altay 15 18
15. Antalyaspor 15 18
16. Gaziantep FK 15 18
17. Göztepe 15 14
18. Öznur Kablo Yeni Malatya 15 14
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 15 10
Takımlar O P
1. Ankaragücü 15 30
2. Erzurumspor 13 28
3. Ümraniye 14 27
4. Eyüpspor 14 27
5. Bandırmaspor 14 25
6. Samsunspor 14 22
7. Tuzlaspor 13 21
8. İstanbulspor 14 20
9. Kocaelispor 14 20
10. Gençlerbirliği 14 20
11. Boluspor 14 19
12. Adanaspor 15 19
13. Menemenspor 14 18
14. Bursaspor 14 17
15. Manisa FK 15 17
16. Denizlispor 14 15
17. Ankara Keçiörengücü 14 14
18. Altınordu 15 13
19. Balıkesirspor 14 7
Takımlar O P
1. Man City 15 35
2. Liverpool 15 34
3. Chelsea 15 33
4. West Ham 15 27
5. Tottenham 14 25
6. M. United 15 24
7. Arsenal 15 23
8. Wolverhampton 15 21
9. Brighton 15 20
10. Aston Villa 15 19
11. Leicester City 15 19
12. Everton 15 18
13. Brentford 15 17
14. Crystal Palace 15 16
15. Leeds United 15 16
16. Southampton 15 16
17. Watford 15 13
18. Burnley 14 10
19. Newcastle 15 10
20. Norwich City 15 10
Takımlar O P
1. Real Madrid 16 39
2. Sevilla 15 31
3. Real Betis 16 30
4. Atletico Madrid 15 29
5. Real Sociedad 16 29
6. Rayo Vallecano 16 27
7. Barcelona 15 23
8. Valencia 16 22
9. Athletic Bilbao 16 21
10. Osasuna 16 21
11. Espanyol 16 20
12. Mallorca 16 19
13. Villarreal 15 16
14. Celta de Vigo 16 16
15. Granada 15 15
16. Elche 16 15
17. Deportivo Alaves 15 14
18. Cádiz 16 12
19. Getafe 16 11
20. Levante 16 8
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@