19.02.2021, 20:05

Çerkes Sürgün ve Soykırımını Anlamak

Geçen Hafta Kayseri’de Kent Türk Tv ekranlarında “Stratejik Analiz” programında; Erkibeğ Uygurtürk, Kayseri Birleşik Kafkasya Derneği Başkanı Cemil Görücü, Araştarmacı-Yazar Doğan Özden ve Kayseri AK Parti Milletvekili Av. Hülya Nergis Atçı ile Büyük ÇerkesSürgün ve Soykırımıhakkında çok önemli değerlendirmelerde bulunduk.

Programda; Ruslar’ın Çerkesler’eyapmış olduğu sürgün ve büyük soykırım,Çerkeslerin sürgün sonrasında yaşadığı sıkıntılar, Osmanlı Devleti tarafından iskânı, mevcut sorunları vehükümetten beklentileri gündeme getirilen konulardandı.

Bir tarihçi olarak, aralarında büyüdüğüm ve büyük desteklerini gördüğüm bu güzel insanların, Çerkeslerin yaşadığı çok büyük bir insanlık trajedisini yazmayı bir görev ve vicdan borcu olarak görmekteyim. Rusların Kuzey Kafkasya’da Çerkeslere uyguladığı, büyük sürgünü ve soykırımını özet bir şekilde de olsa, bir kez daha ifade etmenin faydalı olacağı düşüncesindeyim.

Kendi içerisinde pek çok farklı etnik çeşitliliğe sahip olan ve şu an dünyanın farklı noktalarında yaşayan Çerkesler, Batı Kafkasya’nın yerli halklarından biridir. Binlerce yıldır bu coğrafyada yaşamıştır. M.Ö 6. yüzyıldan bu yana Azak Denizi, Karadeniz ve Gürcistan’a kadar uzanan kıyıların ve toprakların oluşturduğu bölge, anavatanları kabul edilir.

Çerkes kimliğinin etnik ve sosyal yapısına baktığımızda, Kuzey Kafkasya’nın demografik unsurlarının, Adige(Şapsığ, Abzakh, Hatukay, Beseney, Kabardey vs.), Abhaz ve Ubıh’lar başta olmak üzere, Çeçen-İnguş grupları ve Dağıstan bölgesinde yaşayan (Avar, Lak, Lezgi vb. kabileler) tarihi yerli halklar ile bölgeye sonradan gelip yerleşen halklar olan Türk kökenli Karaçaylar, Balkarlar, Nogaylar, Kumuklar ile aslen İndo-Germen kökenli bir halk olan Osetler’den oluştuğunu görüyoruz.

Bulundukları jeopolitik konum nedeniyle Kuzey Kafkasya coğrafyası ve üzerinde yaşayan Çerkes halkı, tarih boyunca birçok saldırıya ve işgale maruz kalmıştır. 4.yüzyılda: Hunlar,6.yüzyılda: Avarlar, 7.yüzyılda: Hazarlar, 10.yüzyılda: Rus Timurakan Prensliği tarafından işgal edilen Çerkes yurdunda asıl yıkıcı darbe13yüzyıldaki Moğol istilası ile olmuştur. Daha sonrasında ise 14.Yüzyılda bir Timur istilasını yaşamıştır.

Bütün bu dönemlerde, çok ağır şartlarda yaşayan Çerkesler, 16.Yüzyılda Ruslar’ın bölgeye gelmesiyle birlikte tamamen bağımsızlıklarını kaybetmiştir. Çarlık Rusyası,1556’dan 1864’e kadar geçen mücadelelerde, Çerkeslere bir türlü boyun eğdiremeyince, onları yaşadıkları bölgelerden sürgün etmeye karar vermiştir.Bu amaçla sistemli politika uygulamaya başlamıştır.

21 Mayıs 1864’te başlatılan sürgünle birlikte büyük bir soykırımda yaşanmıştır. Resmi olmayan rakamlara göre 1.500.000 kişi Rusya’nın çeşitli limanlarından toplu halde Osmanlı topraklarına sürüldü.

 Çerkeslerin Osmanlı topraklarına sürgün edilmesiyle birlikte ülkenin büyük bölümünde Çerkes yerleşimlerinin varlığı sona ermiştir. Çerkeslere uygulanan bu zorunlu göç ve soykırım sonrasında Çerkesya’nın etnik haritası da değişmiştir.Rus ordusu, boşaltılan ve yakılıp yıkılan Çerkeslerin topraklarına Rus, Ukraynalı, Ermeni, Gürcü ve diğer topluluklardan insanları yerleştirmiştir.

 Nüfuslarının %75’i sürgün edilen Çerkeslerin büyük bir kısmı sürgün sırasında hayatlarını kaybetmiştir.Bu sürgün boyunca; yol şartlarının çok ağır olması, salgın hastalıklar ve açlık yaklaşık olarak, 400-500 bin Çerkesin hayatını kaybetmesine neden olmuştur. Bunun adı soykırımdır. Bu nedenle günümüzde bile sürgün ve soykırım Çerkesler için çok acı vermektedir.

Bu kelimelerin anlamlarını inceleyecek olursak onların ne kadar haklı olduğunu da anlayabiliriz. Bunlardan ilki olan sürgün; ceza olarak belli bir yerin dışında veya belli bir yerde oturtulan kimse veya topluluk, şeklinde tanımlanmaktadır. İkincisi olansoykırım ise; bir insan topluluğunu, ulusal, dinsel, politik vb. sebeplerle imha etmek, katletmek olarak tanımlanmaktadır.

Bu kelimelerden hareketle Çerkeslere uygulanan zorunlu göç ve büyük soykırımı biraz daha açmak istiyorum. 1556 yılında tahta geçen Çar 4. İvan’la başlayan ve 1864 yılına kadar süren savaşlar sonunda,Çerkesleri kitlesel olarak imha etmek istemişlerdir. Bunun tek nedeni Kuzey Kafkasya’nın işgal edilmesidir.

İşte bu noktada 21 Mayıs 1864 tarihiyaşanacak acı günlerin ve Kuzey Kafkas halklarının sürgüne zorlanmasının başlangıcı olarak bilinmektedir. Bu tarihle birlikte, 300 yıl süren Kafkas-Rus savaşları sona ermiştir. Bu tarihten sonra, dünyanın çeşitli ülkelerine dağılmışlardır.

Bu kapsamda, Osmanlı topraklarına sürgün edilen Çerkes sayısının 500 bin ile 2 milyon arasında olduğu tahmin edilmektedir. Fakat,zorunlu göçe tabi tutulanÇerkeslerin yaklaşık üçte biri yollarda ve yerleştirildikleri bölgelerde, hastalık, açlık ve kötü yaşam koşulları nedenleri ile yok olmuştur.

Bu nedenle Osmanlı topraklarında kendilerine yeni bir yaşam kurabilen insanların sayısının yaklaşık 1 milyon kişi olduğu tahmin edilmektedir. Sonuç olarak söylememiz gerekirse; Rusya Çerkes halkınatam anlamıyla soykırım, sürgün ve asimilasyon uygulamıştır.Buna karşılık, Osmanlı devleti dışında tüm dünya kamuoyunu sessiz kalmıştır. Çerkeslerin yaşamış olduğu soykırımı tanıyan tek ülke Gürcistan’dır. Gürcistan tarafından soykırım olarak görülen bu büyük trajedi ülkemizde sadece “yas günü” olarak geçiştirilmektedir. Ne yazık ki Gürcistan’ın gösterdiği asil duruş gösterilmemektedir.

Bu durum, Türkiye’de yaşamakta olan2.5 milyona yakın Çerkes tarafından üzüntü ile karşılanmakta ve hükümetimizden bir an önce büyük soykırımın Türkiye Büyük Millet Meclisinde resmen tanınmasını beklemektedir.

Ayrıca bu trajedinin gelecek nesillere aktarılabilmesi için bir soykırım müzesinin açılması, her nerede yaşıyor olurlarsa olsunlar, tüm temel insan haklarının güvence altına alınması ve korunması; Kuzey Kafkasya’ya dönüş hakkının kabul edilmesi ve uğradıkları tarihsel haksızlığın etkilerinin telafi edilmesini beklemektedir.

Yinebaşta dilleri olmak üzere, her türlü gelenek ve göreneklerinin yaşatılması için çalışan Çerkes derneklerinin, kamu yararına dernekler olarak kabul edilerek, finans desteğinin verilmesini istemektedirler. Çerkesçenin yaşatılması için, okullarda seçmeli ders olarak okutulmasını ve Çerkes Tv’nin kurulmasını sabırsızlıkla beklemektedir.

Sonuç olarak, büyük bir sürgün ve soykırımı yaşamış, büyük acıların içerisinde gelenek ve göreneklerini unutmamış ve unutmak istemeyen bu güzel insanlarımızın hükümetimizden istedikleri şeyler çok da büyük değildir.

Bu nedenle dile getirmiş olduğumuz haklı istek ve beklentilere bir an önce olumlu cevap verilmelidir. Çerkes kültürünün barındırdığı saygı odaklı zenginliğinin tüm toplumumuzda yaygınlaşması dileğiyle, Rabbim birlik ve beraberliğimizi sonsuza kadar daim kılsın inşallah…

Yorumlar (1)
Mehmet Hacısalihoğlu 4 gün önce
Değerli hocam, Çerkes Sürgünü ve Soykırımı yakından bilinmesi gereken önemli bir meseledir. Ele aldığınız için teşekkür ederim. Bu konuyla ilgili hazırladığımız kapsamlı bir derleme kitabı okuyucuların takdirine sunuyorum: 1864 Kafkas Tehciri: Kafkasya’da Rus Kolonizasyonu, Savaş ve Sürgün, İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Balkan ve Karadeniz Araştırmaları Merkezi (BALKAR) & İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA), 2014, 727 s., ISBN 978-975-461-508-1

PDF olarak da indirilebilir: https://drive.google.com/file/d/1kxDUpmnjAeYp7Zw42JrqeF3ZKxZLW7_t/view
banner331
6
hafif yağmur
Günün Anketi Tümü
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Namaz Vakti 01 Mart 2021
İmsak 06:07
Güneş 07:32
Öğle 13:21
İkindi 16:28
Akşam 19:01
Yatsı 20:20
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 26 57
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 26 54
4. Trabzonspor 26 48
5. Hatayspor 26 45
6. Alanyaspor 26 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 26 40
9. Göztepe 26 35
10. Antalyaspor 26 34
11. Sivasspor 25 32
12. Konyaspor 25 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 26 29
15. Rizespor 26 28
16. Kayserispor 25 25
17. Başakşehir 26 25
18. Erzurumspor 26 25
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 25 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 24 53
2. Samsunspor 24 50
3. İstanbulspor 24 46
4. Altınordu 24 44
5. Adana Demirspor 24 42
6. Altay 24 41
7. Tuzlaspor 24 41
8. Ankara Keçiörengücü 24 39
9. Bursaspor 24 34
10. Bandırmaspor 24 31
11. Ümraniye 24 31
12. Adanaspor 24 26
13. Boluspor 24 26
14. Menemenspor 24 26
15. Balıkesirspor 23 24
16. Akhisar Bld.Spor 24 19
17. Ankaraspor 23 14
18. Eskişehirspor 24 7
Takımlar O P
1. Man City 26 62
2. M. United 26 50
3. Leicester City 26 49
4. West Ham 26 45
5. Chelsea 26 44
6. Liverpool 26 43
7. Everton 24 40
8. Tottenham 25 39
9. Aston Villa 24 39
10. Arsenal 26 37
11. Leeds United 26 35
12. Wolverhampton 26 34
13. Crystal Palace 26 33
14. Southampton 25 30
15. Burnley 26 28
16. Brighton 26 26
17. Newcastle 26 26
18. Fulham 26 23
19. West Bromwich 26 17
20. Sheffield United 26 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 24 58
2. Barcelona 25 53
3. Real Madrid 24 52
4. Sevilla 24 48
5. Real Sociedad 24 41
6. Real Betis 25 39
7. Villarreal 25 37
8. Granada 25 33
9. Levante 25 32
10. Athletic Bilbao 24 30
11. Celta de Vigo 25 30
12. Osasuna 25 28
13. Getafe 25 27
14. Valencia 25 27
15. Cádiz 25 25
16. Eibar 25 22
17. Real Valladolid 25 22
18. Deportivo Alaves 25 22
19. Elche 24 21
20. Huesca 25 20
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@