13.12.2020, 20:22

COGRAFYA KADERDİR (Mİ?)

Mukaddime isimli bir kitabı duydunuz mu? Mukaddime isimli kitabı duyanlar az olsa da, İbn-i Haldun'u duyanlar çoktur. İbn-i Haldun'u duyanlar çok olsa da, Ebu Zeyd Abdurrahman bin Muhammed bin Haldun el Hadramî'yi duyanlar azdır. 

Evet uzun ve kısa ismini yazdığım, Mukaddime isimli kitabını belirttiğim zat sosyoloji ilminin kurucularındandır.

İbn-i Haldun Tunus'ta doğmuş ve o civarda yaşamış bir 14. Yüzyıl Mütefekkiridir. Devlette çeşitli görevlerde bulundu, toplumu ve kavimleri çok yakından inceledi. Bu incelemeleri sonrasında bir nazariye geliştirdi. Asabiyet Nazariyesi isimli teorisinde İbn-i Haldun özetle şunu savundu: "Düşmanların saldırısından korunmak için öncelikle birlik ve silah gereklidir. Birlik ve silah için de insanları bir arada tutacak bir düşünce ve fikir gereklidir ki, en ilkel toplumdan itibaren bu fikir, aynı soydan, aynı ırktan gelmektir. Asabiyetten maksat, güçlü olma, üstünlük sağlama ve her daim zinde kalmaktır ki, onun kaynağı sahip olduğun ırki ve milletin özellikleridir."

Biz bu yazıda Asabiyet Nazariyesinden bahsetmeyecektik, ancak kısaca değindik. Asıl üzerinde duracağımız husus, yine İbn-i Haldun'a ait bir düşüncedir ki, "cografyanın insan ve toplum yaşaınındaki önemini anlatmaktadır."

 İbni Haldun’a atfedilen "coğrafya kaderdir" sözü üzerinde iki türlü düşünce ve görüş belirtmek mümkündür. Birincisi doğrudan doğruya sıcak ve soğuk iklimlerde yaşayan insanların karakterlerini gözönünde bulundurarak, Kafkasya Dağlarındaki insanların çevik ve atılgan, Meksika çöllerinde yaşayanların tembel ve miskin olduklarını düşünebilrisiniz. Karadeniz'in sarp ve dik dağlarında yaşayanların inatçı ve müdaceleci, İç Anadolunun uçsuz bucaksız ovalarında yaşayanların uysal ve rahat olduklarını farkedebilirsiniz. Bu nokta itibariyle elbette insanın karakteri doğa şartlarından ve iklimsel özelliklerden etkilenmektedir. Buna göre elbette coğrafya kaderdir.

Geçen gün TV'de bir belgesel izliyorum. Norveç ve kutuplar tarafında bir yeri gösteriyor. İnsanlar daha çok balıkla besleniyor. Yılın nerdeyse 3'te 2'si buz gibi hava şartlarında geçiyor. İnsanlar balıkla beslendiklerinden ve soğuk bir iklimde mücadele ve ağır şartlarda çalıştıklarından, insanların neredeyse büyük kısmı zayıf ve obez insana rastlamak neredeyse imkansız. Kutuplarda yaşayan insanlar için elbette coğrafya kaderdir.

 Konunun birinci yönünü böyle açılladıktan sonra gelelim ikinci kısmına ki burada coğrafya kader oluyorsa, birbirine komşu iki Ülke düşünün ve birisinin çok gelişmiş, diğerinin az gelişmiş olduğunu görün. Bu durumda aynı coğrafyada birbirine iki komşu Ülke arasında nasıl fark oluyor ki? Elbette bir Ülkenin gelişmişliği yönetenlerinin bakış açısına ve ufuklarının genişliğine ve toplumdaki fertlerin de çalışkanlığına bağlıdır. Kuzey Kore ile Güney Kore elbette aynı gelişmişik noktassında değiller, aynı coğrafyada yer alsalar da. Amerika kıtasını gözönüne getirin ki coğrafya aynı olsa da, kıta üzerindeki irili ufaklı onlarca Ülke arasında gelişmişlik açısından onlarca fark vardır. Brezilya ile Şili aynı değil, ABD ile Meksika bir değil. Aralarıında büyük gelişmişlik farkı var.

Güney Kore’de kişi başına gelir 30.000 Doları geçmişken, Kuzey Kore’de kişi başına gelir 1,000 Dolar'dan düşüktür. Bu durumda coğrafya kader diyemeyiz. 

Japonya'yı şöyle bir düşünün ki, Ülkede neredeyse hiçbir doğal kaynağı yoktur. Ancak gelişmiş Ülkeler sıralamasında en öndedir. Bunun yanında doğal kaynakları zengin olan, ancak onları kullanamayan bazı Afrika ve Asya Ülkelerinin zavallılığını düşünün. Bu durumda ilk bakışta hemen coğrafya kader değildir de diyebilirsiniz, çok farklı bir düşünce sergileyerek ve Afrika'nın, Asya'nın sırf zengin doğal kaynakları dolayısıyla Batılı Ülkeler tarafından sömürüye uğradığını, bu nedenle de coğrafya kaderdir de diyebilirsiniz.

Evet, coğrafya kaderdir sözünü hemen doğru kabul etmek de mümkün değil, bir çırpıda yanlış olduğunu söylemek de doğru değil. Konuya nereden ve nasıl baktığınız önemlidir.

Bundan belki de 30 sene önceydi. Bir gazetede gördüğüm karikatürü hatırlıyorum. Adam karikatürde şöyle sesleniyor: "Herşey tamam, güneş var, toprak var, tabiat var, Allah herşeyi vermiş, ben yan gelip yatayım." Karikatürün diğer kısmındaki adam da bulunduğu yerdeki hiçbir şeyin olmamasını gözününe getirerek; "hiçbir şeyim yok, çalışmaktan başka çarem yok" diyordu. Evet, bu da bir gerçek. Bu adamların ruh hali ve bakış açıları elbette coğrafyanın kader olduğunu gündeme getiriyor.

Yazımın sonuna sizi Orhan Veli'nin bir şiiri ile başbala bırakıyor ve o şiirden sonra sizi coğrafya kader mi değil mi sorusunu bir kez daha düşünmeye çağırıyorum.

Beni bu güzel havalar mahvetti,

Böyle havada istifa ettim

Evkaftaki memuriyetimden.

Tütüne böyle havada alıştım,

Böyle havada aşık oldum;

Eve ekmekle tuz götürmeyi

Böyle havalarda unuttum;

Şiir yazma hastalığım

Hep böyle havalarda nüksetti;

Beni bu güzel havalar mahvetti.

Orhan Veli bu şiirinde coğrafya ve kader konusunda bir fikir veriyor sanırım. Bu şiirden  ve yukarıdaki çeşitli düşünclerimden sonra hâlâ soruyorum. "Coğrafya kader midir?" Ya da "coğrafya kaderdir."(mi?)

Karar sizin ben işin içinden çıkamadım.

Yorumlar (0)
banner331
10
açık
Günün Anketi Tümü
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Namaz Vakti 10 Mayıs 2021
İmsak 04:01
Güneş 05:45
Öğle 13:06
İkindi 16:59
Akşam 20:17
Yatsı 21:53
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 38 81
2. Fenerbahçe 38 79
3. Galatasaray 38 78
4. Trabzonspor 38 67
5. Hatayspor 38 60
6. Sivasspor 38 59
7. Alanyaspor 38 57
8. Gaziantep FK 38 55
9. Karagümrük 38 54
10. Göztepe 38 51
11. Konyaspor 38 48
12. Rizespor 38 45
13. Malatyaspor 38 44
14. Başakşehir 38 44
15. Kasımpaşa 38 43
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 38 40
18. Ankaragücü 38 38
19. Erzurumspor 39 37
20. Gençlerbirliği 38 35
21. Denizlispor 38 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 35 80
2. M. United 34 70
3. Chelsea 35 64
4. Leicester City 35 63
5. West Ham 35 58
6. Liverpool 34 57
7. Tottenham 35 56
8. Everton 34 55
9. Arsenal 35 52
10. Leeds United 35 50
11. Aston Villa 34 48
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 34 41
14. Newcastle 35 39
15. Brighton 35 37
16. Southampton 34 37
17. Burnley 34 36
18. Fulham 34 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 35 77
2. Real Madrid 35 75
3. Barcelona 35 75
4. Sevilla 35 71
5. Real Sociedad 35 56
6. Villarreal 35 52
7. Real Betis 34 51
8. Celta de Vigo 35 47
9. Athletic Bilbao 35 46
10. Granada 34 45
11. Cádiz 35 43
12. Osasuna 35 41
13. Valencia 35 39
14. Levante 35 39
15. Getafe 35 34
16. Deportivo Alaves 35 32
17. Real Valladolid 35 31
18. Huesca 35 30
19. Elche 35 30
20. Eibar 35 29
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@