06.06.2021, 14:18

Himmetî ve “Akçasız” Redifli Şiiri

Edebiyatımızda “akçasız” redifi birkaç kez kullanılmıştır. Bugün bunlardan sözedip yeni bir örnek sunacağım. “Akçasız”; parasız pulsuz, bedava, karşılıksız, menfaat gözetmeksizin anlamlarına gelir. 
Gördüğüm “akçasız/akçasuz/akçesiz/akçesüz” redifli şiirlerin ilki, Âşık Ömer'e aittir. Bu şiir, önce Hamdi Hasan'ın Saray-Bosna Kütüphanelerindeki Türkçe Yazmalarda Türküler (Ankara 1987) adlı kitabında yayımlanmıştı. Yıldıray Çavdar da bir makalesinde onun başka bir nüshasını yayımlamıştır. Sevgilinin parasız adama iltifat etmemesi üzerine olan şiirin Çavdar’ın yayımındaki ilk kıtası şöyledir: 
"Ol tabibim etmedi derdime dermân akçesiz
Melhem edip vurmadı yarama [dermân] akçesiz
Bu zamâne dilberinde yok imiş asla vefâ
Çok aradım bulamadım bir tâze ben akçesiz."
Altı beyitlik ve ilk beyti “Kendüne dost bulamaz dünyade insan akçesiz / Âşnâlık âdeme eylemez yarân akçesiz.” beytiyle açılan “akçesiz/akçesüz” redifli ikinci şiir de öbürleri gibi bir yakınmadır. 1988’de Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi'nde çıkmıştır fakat bu kaynağa ulaşamadığım için müellifini yazamıyorum. Şiir için bakınız http://ahmetsimsirgil.com/akcesuz/.
Üçüncü “akçasız” redifli şiiri, Himmeti, Âşık Ömer'in söz konusu şiirine nazîre olarak söylemiştir ki bu yazı onun için kaleme alınmıştır. Himmetî'nin şiiri, tasavvuf muhtevalıdır. Küçük bir kâğıda birçok hatalarla birlikte yazılmıştır. Tufan Kaya'nın yüksek lisans tezinde (“Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesindeki 13467 Numaralı Mecmuanın Metni”, Konya 2007) başka bir örneği daha mevcuttur.
İki ayrı nüshanın kelime kadrosu hayli değişiktir. Hatalar, tarafımdan Kaya’nın örneğine bakılarak düzeltilmiş ve yıldız işaretiyle gösterilmiştir. Üçüncü kıtadaki bir veya iki kelimesi okunamayan bu tür metinler her yazılışında yeniden üretilmektedir. 136 kelimeden oluşan şiirin, bazıları anlam farkı doğuran 20'den fazla kelimesi, tamamen veya kısmen farklıdır.
Kaynaklarda 19. yüzyılda yaşadığı bildirilen Himmetî’nin doğum, ölüm tarihi meçhuldür. Kaya'nın çalışmasında bu şiirden başka, ayrıca biri beş beyitlik, öbürü  üç kıtalık iki şiiri daha vardır.
Bizim metnimizdeki şiirin başlığında “Himmetî Kızıl” yazılmıştır. Acaba bu, şairin Alevi Bektaşi olduğuna bir işaret midir? Kaya'nın çalıştığı cönkte şiirlerinden evvel iki kez “Himmetî Baba” diye yazılmış olması bu bağlamda önemlidir. Mahmut Işıtman, ("Yozgatlı Himmetî", TFA, Şubat 1971) cönklerden çıkarıp 8 şiirini neşrettiği Himmetî’nin, Yozgat'a bağlı adını tespit edemediği bir Alevi köyünde dünyaya geldiği ve Tokatlı Nuri zamanında yaşadığı bilgisini verdiğine göre, bu yorum, doğru olabilir.
Buyrun şimdi bu yazının yazılmasına vesile olan Himmetî'nin “Akçasız”ına...

Himmetî Kızıl

On sekiz bin âleme verdi Hüdâ* cân akçasız
Gün be gün rızk-ı cedîd vermekde el'ân akçasız
Koydu kandîl içine Mevlâm habîbin nûrunu
Rûh iken ervâhlara eyletdi seyrân akçasız.

"Kün" diyende dü cihânı halk edip Mevlâ hemân
Çok tagayyürde koyup gitdi zamân içre zamân
Lâ diyen daldı* dalâlet* bahrına hâli yaman
Ol sebebden illâ diyen zabt etdi îmân akçasız.

Fahr-i âlem mi‘râca erdi (...) ağlar zemîn
Gördü arslan sûretinde ağzına verdi hâtemin
Yarım elma destine sundu Cibrîl-i Emîn
Mustafa’ya gösterdi cemâl Yezdân akçasız.

Ol şehîdleri serveri imâm Hasan Hüseyin-i Kerbelâ
Cedd-i resûl-i Muhammed Aliyyü'l-murtezâ
Hak Halîlullah yolında kıldı evlâdın fedâ
Hazret-i İsmâil'e bahş etdi kurbân akçasız.

HİMMETÎ der gûş eden* ehl-i dîle budur cevâb
İnsânı zulmünden halâs eyledi şems [ü] mâhitâb
Biri İncil biri Tevrât biri Zebûr çâr kitâb
Hak habîbün destine tâm verdi Kur'an akçasız.


* hedâ?: Hüdâ * dilde: daldı * delâlet: dalâlet * idem: eden

Yorumlar (1)
Nihat Birinci 5 gün önce
Eline, kalemine sağlık
banner331
20
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Namaz Vakti 17 Haziran 2021
İmsak 03:24
Güneş 05:24
Öğle 13:10
İkindi 17:10
Akşam 20:46
Yatsı 22:37
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@