29.05.2021, 22:01

Hukuk Dili: Özerk mi diyelim “otonom” mu?

Birkaç gün önce televizyonların birinde konuşmacılardan biri, “otonom uçuş” ifadesini kullandı. “Otonom” kelimesi, son zamanlarda hukuk dilinde de kullanılır oldu. Oysa dilimiz gibi hukuk dilimizin de tarihi eskidir. Göktürk Kitabelerinde, bir siyasetname kitabı olan Kutadgubilig'de, ansiklopedik bir sözlük olan Dîvânu Lügati't-Türk'te devlet teşkilatıyla ilgili kelimeler vardır. 
Karahanlı ve Selçuklu devirlerini hızlı geçiyorum. Osmanlı çağlarında fıkıh ve fetva kitaplarında, mahkeme kararlarında gelişmiş bir hukuk diliyle karşılaşılır. Bu dildir ki, 19. yüzyılda Ahmed Cevdet Paşanın başkanlık ettiği bir cemiyette kısa adıyla Mecelle diye ünlenmiş bir başyapıt ortaya koymuştur. Öyle ki bizde “Mecelle” bu biricik İslam Hukuku kanunun adı iken, Azerbaycanda buradan mülhem olarak temel kanunların adıdır: Aile Hüququ Mecellesi gibi...
Cumhuriyetle birlikte Avrupa kanunlarını iktibas ettiğimiz halde, hukuk dilimizdeki Avrupa kaynaklı terimler sınırlıdır. Bunda bin yıllık İslam hukuku birikiminin payı inkar edilemez. Bununla birlikte, Cumhuriyetten sonra, 12 Eylül 1980 hükümet darbesine kadar genel dilde ve hukuk dilinde oldukça geniş bir “arılaştırma” faaliyeti yürütülmüştür.
1980'lerden sonra küreselleşme ile birlikte bu heyecanın söndüğü, gitgide hukuk diline daha çok İngilizce kökenli terimlerin girdiği izlenmektedir. Oysa, 1982'de, İstanbul Hukuk Fakültesi öğrencisi iken hocamız Selim Kaneti'nin, derste bize Türkçe hukuk dilinin çok yetkinleştiğini, bu dille hukuken anlatamayacağımız hiçbir şey olmadığını söylediğini burada not etmeliyim.
Son yüzyılın edebi dilimize getirdiği değişmeyi, kanun dilimizde de görmek mümkündür. Yapılan değişiklikler yüzünden, aynı kanunda, eski ve yeni terimler bir arada bulunmaktadır. 
Şimdi "otonom uçuş" kavramına dönerek, bu ifadenin ilk bölümünün birkaç yıldan beri gitgide daha sık duyulur olduğunu teslim edelim. Bu kelimenin dilimizde “muhtar” ve “özerk” olmak üzere, bir değil, iki karşılığı vardır. Hukuk dilimizde “otonom” yerine “muhtar” veya “özerk”; “otonomi” yerine “muhtariyet” veya “özerklik” terimi yaygınlaşmıştı(r). Ayrıca “özerk”ten türemiş “özerkleşmek”, “özerkleştir(il)mek” fiilleri ile “özerkleş(tir/il)me”, “özerkleşim” kelimeleri de vardır. 
Terimleri ana dilden karşılamanın asıl önemi, sonraki türetmeleri kolaylaştırması ve dili zenginleştirmesindedir. 
Aslında bir birleşik kelime olan “öz-erk”teki “öz” kendi, “erk” ise iktidar, güç, kuvvet anlamına gelip Yunanca kaynaklı kelimeyi tam olarak karşılamaktadır. Bu nedenle, son yıllarda “otonom”la birlikte karşılaşılan ifadeleri, pekâlâ özerk araç, özerk donanım, özerk hava/kara araçları, özerk makine, özerk silah, özerk sistem, özerk uçuş biçiminde kullanabiliriz. Terimin ecnebi olanının tercihinin nedenleri arasında İngilizcenin dünyada baskın dil olması, aydınların bu ifadeleri okudukları veya duydukları dilden karşılık aramadan olduğu gibi aktarmaları, ana dil bilincinin zayıflığı, kolaycılık, vs. sayılabilir. Bu tutumda duya duya benimseme, daha sevimli ve anlamı karşılar bulma da rol oynamaktadır. Oysa kelimenin Türkçesi de Batıcası da “kendi kurallarını kendi koyan” anlamına gelir. 
Şunu da ekleyelim ki, burada anılan kavramlarda, iletilmek istenen söz konusu “kendiliğindenlik” yoktur. Hepsinin arkasında gelişkin yazılımlar, yani insan beyni ve yönetimi vardır. Demek ki, kelimelerin kök anlamı her zaman güncel anlamıyla birebir uyuşmayabilir. Ona yüklenmiş, kabul görmüş manası önemlidir.
Son yıllarda  Batı dillerinden, özellikle İngilizceden hukuk diline giren terimlere karşılık aranmazsa, gelecekte bunların çoğalacağı kuşkusuzdur. 
Arapça terimlerden kaçış, bir süre, deyim yerindeyse “öz Türkçe”ye dönmeye, ardından da İngilizce terimi benimsemeye evriliyorsa burada bir yanlış yok mudur!
 

Yorumlar (0)
banner331
25
az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Namaz Vakti 24 Haziran 2021
İmsak 03:25
Güneş 05:26
Öğle 13:12
İkindi 17:11
Akşam 20:47
Yatsı 22:39
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@