01.04.2021, 00:03

Kanser önlenebilir mi?

          Kanser, sık gözlenen ve erken tedavi edilmediğinde ölümle sonuçlanan bir hastalıktır. Dünyada her yıl 12 milyondan fazla kişi kansere yakalanmakta ve tüm ölümlerin %15’i kansere bağlı ortaya çıkmaktadır. Maalesef hepimiz kanser olma potansiyeline sahibiz. Ancak, çaresiz de değiliz. Kansere neden olan risk faktörlerini bilir ve bunlardan korunabilirsek, kanser gelişimini önleyebiliriz.Önlenmesi mümkün olmayan bazı kanserleri de, tarama programları ile kansere başlangıç evresinde tanı konulabilir ve tam olarak tedavisi sağlanabilir. Ayrıca kanserin belirti ve bulgularını bilmek de, kansere erken evrelerde tanı konulmasını ve tamamen tedavi edilebilmesini mümkün kılmaktadır.

          Kanseri anlamak için, hücreyi anlamak gerekir. Hücre vücudumuzun en küçük yapı taşıdır. Vücudumuzdaki her hücre belli birdüzeniçindeçoğalırveprogramlandıklarıgörevleriyapar. Kas ve sinir hücresi dışındaki tüm hücreler bölünme yeteneğine sahiptir. Bir hücrenin hayatı boyu ne kadar bölüneceği ve yaşam süresi bellidir. Dış ve iç kanserojen (kanseresebepolan) faktörlerhücreningenetikyapısında (DNA)bozulmaya (mutasyona) neden olur. Bu durumda hemen hücrenintamirmekanizmalarıdevreyegirervemeydanagelenhasarlartamiredilir. Tamiredilemeyecekşekildehasarlanmışhücrelerde programlıhücreölümüile yok edilir. Tamir mekanizmalarında veya programlı hücre ölümünde bozuma meydana geldiğinde, genetik yapısı orijinal hücreden tamamen farklı bir hücre (kanser hücresi=anarşist hücre) ortaya çıkar. Kanser hücreleri kontrolsüz bölünme ve çoğalma ile, köken aldıklarınormal dokuyu ve çevreyi istila ettikleri gibi, kan ve lenf yolu ile de lenf bezlerine ve diğer organlara da yayılırak bu organların yapı ve fonksiyonlarını bozarlar. Ayrıca, kanser hücrelerindensalgılananbazızararlımaddeleryaşamkalitesinibozarveölümenedenolur.

         En önemli soru ”kanseri önleyebilir miyiz?”sorusudur.

          Kanser gelişiminde rol alan ve önlenebilir olan risk faktörlerinden kaçınarak ve aynı zamanda kaçınılamaz risk faktörleri içingerekli önlemleri alarak, kanser gelişimini önlemek mümkündür.Her kanser türü için bazı özel risk faktörler olsa da, bazı faktörler hemen tüm kanserler için ortaktır. 

          Kansere neden olan risk faktörleri:

İyonize radyasyona maruz kalmak en önemli kanser nedenlerinden birisidir. Özellikle bebeklik ve çocukluk çağında radyasyona maruz kalındığında, hem kanser gelişme sıklığı artmakta, hem de daha kısa sürede kanser ortaya çıkmaktadır.

          Kanserojen kimyasal maddeler, maalesef giderek daha sıklıkla hayatımızın bir parçası olmaya başlamıştır. Polisiklik hidrokarbonlar, nitrat ve nitritler, bazı gıda katkıları, polivinil klor, asbest, aflotoksin, gümüş, civa gibi ağır metaller önemli kanserojenlerdir.

          Polisiklikaromatik hidrokarbonlar organik bileşiklerin yanması sonucu ortaya çıkarlar. Yanlış pişirmeye bağlı et ve diğer gıdaların kömürleşmesi sonucu oluşurlar ve mide, kolon, akciğer, karaciğer kanserleri başta pek çok kanser oluşumunda rol oynarlar. Özellikle, pişirme esnasında et ve diğer gıdaların ateşle direkt temas etmesi önlenmeli ve ateşle gıda arasında en az 5 cm bulunması sağlanmalıdır. Ayrıca, pişirme esnasında gıdalar dumana boğulmamalıdır.

          Nitrat ve nitritler, bazı kuyu sularında bulunabilir, ayrıca gıda koruyucusu olarak da kullanılmaktadırlar. Salam ve sosis gibi işlenmiş et ürünlerinde koruyucu olarak bulunurlar. Mide de kanserojen nitrozamine dönüşerek mide-barsak sistemi kanserlerine neden olabilirler.

          Polivinil klor karaciğer kanserine ve asbestmezolyomaya (akciğer ve karın zarı kötü huylu tümörü)  neden olabilir.

          Tahıl ve diğer gıdalardaki küf mantarının toksini olan aflotoksin başata karaciğer kanseri olmak üzere, kalın bağırsak, mide ve akciğer kanserine neden olabilir.

          Asbestliflerininbirikmesisonucuortayaçıkan asbestosis, akciğervekarınboşluğuzarındakötühuylumezotelyomayaveakciğerkanserinenedenolmaktadır.

          Ağırmetallerinhemenhepsikanserojenetkiyesahiptir.Gümüş, cıva, kurşun, arsenik, kadmiyumgibiağırmetallerbesinlerleveiçmesularıylavücudaalındıklarıgibi, havayoluylada alınabilirler.Akutzehirlenmelerenedenolabildiklerigibi, pekçokkansere de nedenolmaktadırlar.

          Alkol, enönemlikanserojenmaddelerdenbirisidir.Direktmutojeniketkiilekanserenedenolmaktadır.Alkolünözellikle meme, kalınbağırsak, ağız, boğaz, tiroid, gırtlak, yemekborusu, karaciğergibipekçokkanserleringelişinderolaldığıbulunmuştur.

          Sigaraçoksayıdakanserojenmaddeiçermektedir.Akciğerkanserinin %90'ından fazlasına sigaranınnedenolduğugösterilmiştir.Sigaravetütünmamülleriiçindeçoksayıdakanserojenmaddebulunmaktadır.Bunlar, solunumyollarındakihücrelerinDNA’sındahasaranedenolarakAkciğervesolunumyollarındakanserenedenolmaktadırlar.Ayrıcagırtlak, ağıziçi, farinks, yemekborusu, mide, pankreas, kalınbağırsak, meme, böbrek, mesaneverahimağzıgibibirçokkanserenedenoldukları da gösterilmiştir.

          Havakirliliği, solunumvesavunmasisteminietkileyerekakciğerkanserineyolaçmaktadır.Ayrıcamesanekanseri, akciğervekarınzarıkanseri (malign mezatolyoma)gibideğişikkanserlereyolaçtığı da bildirilmiştir.

          Virüsler,girdiklerihücreningenlerinde (DNA’sında)hasara (mutasyona) nedenolarakkanserenedenolabilmektedir.EnbilinenleriHepatit B ve C virusu (HBV, HCV)ileİnsan Papilloma Virusu (HPV)’dur. HBV ve HCV karaciğerkanserinenedenolurken HPVrahimağzı (serviks), makat (anal kanal) vebaşveboyunkanserlerinenedenolmaktadır. Ayrıca, lenfomaya,sarkomaya,ciltkanserivelösemiyenedenolanviruslarmevcuttur.

          Bazıbakterilerin de kanserenedenolabileceğidüşünülmektedir.MideülserinenedenolanHelikobakterPilorininmidekansersıklığınıarttırdığıbilinmektedir.

          Beslenmealışkanlıklarıönlenebilirkanserlerinenönemlilerindenbirisidir.Batı tipi beslenme de denilenhayvansalyağdanzengindiyet, margarindenilendoymuşyağlarkanserriskiniarttırmaktadır.Liften fakir, tuzlanmış, tütsülenmiş, dumanlanmış gıdalar, yağda kızarmış yiyecekler, kanserojen katkı maddeleri, saklama koşullarına bağlı oluşan kanserojenler  (aflotoksin), meyve ve sebzeden fakir diyet,yapayglikozvefrüktozşuruplarıgibigıdalarabağlıpekçokfaktörkansergelişimiiçinsuçlanmıştır.

          Liften fakir beslenmeözelliklekalınbağırsakkanserleribaştaolmaküzere, midebağırsaksistemikanserlerindeönemlidir.Barsakiçindekilifler, gaytaiçindekikanserojenleriseyreltmektevebarsakiçeriğinindahahızlıhareketetmesinenedenolmaktavesonuçtakanserojenlerinbarsakmukozahücrelerinetemasınıazaltarakkansergelişimsıklığınıazaltmaktadır.

          Şişmanlık da bazı kanserler için risk oluşturmaktadır. Memevekalınbağırsakgibikanserlerşişmanlardadahasıkgözlenmektedir. Bu durum hayvansalyağtüketimininartmasısonucugözlenebilir. Ayrıca, kadınlardamenapozsonrasıdönemdeöstrojeninanakaynağınınçevreyağdokusuolması, şişmanlıkilekanserarasındakiilişkininsebebiolarakdüşünülmektedir.

         Sosyal yaşantı da kanser gelişiminde rol oynamaktadır. Düzensiz yaşam ve sedanter hayat meme kanseri ve diğer bazı kanserlerin gelişinde rol oynamaktadır.

         Kadınlarda çok eşlilik, rahim ağzı kanser gelişimi açısından en önemli risk faktörüdür. Human papilloma virüsü bu yolla bulaşmakta ve kansere neden olmaktadır. Aynı şekilde homoseksüellerde de, cinsel yolla bulaşan anal kanserler gözlenebilmektedir.

         Bunların dışında elektromanyetik alanlar, kozmatikler gibi birçok değiştirilebilir faktör de kanser gelişiminde suçlanmaktadır.

         Görüldüğü gibi, kansere neden olan faktörlerin çoğu değiştirilebilir mahiyettedir. Kanserden korunmak için yukarıda bahsedilen kanserojen çevre ve faktörlerden kaçınılmalı,  sebze, meyve ve liften zengin, dengeli ve sağlıklı beslenmeli ve ideal kilo sürdürülmelidir. Alkolden, sigaradan ve kanserojen katkı maddelerinden kaçınılmalıdır.  Düzenli fiziksel aktivite sürdürülmeli, en azından hergün 30-40 dakika tempolu yürüyüş yapılmalıdır. Bu önerilerle kanser gelişimini %50’lere varan oranlarda önlemek mümkün olmaktadır.

         Ayrıca, değiştirilemez faktörlerden biri olan kanser öncüsü lezyonla,r kanser gelişmeden önce çıkarıldığında kanser gelişimi önlenebilir. Mesela, kalın bağırsak kanserlerinin büyük çoğunluğu polip denen çıkıntılardan gelişir. Bunların çıkarılması ile kanser gelişimi önlenebilir. Yine, memenin kanser öncüsü olan lezyonlarının çıkarılması ile de kanser gelişmesi önlenebilir.

         Yüksek riskli gruba giren ve özellikle kalıtsal geçişli kanser riskine sahip hastalarda da, kanser gelişecek dokunun, kanser gelişmeden çıkarılması ile, kanser gelişimi önlenebilmektedir. Kolonda binlerce poliple seyreden ailesel polipozis koli sendromudenilen ailesel geçişli kalıtsal hastalıkta, 40 yaşlarına gelindiğinde hastaların hemen hepsinde kalın bağırsak kanseri gelişir. Kalın bağırsak bu yaşlardan önce çıkarıldığında kanser gelişiminin önüne geçilmiş olur. Meme ve over kanser genleri pozitif olan kalıtsal meme over kanseri hastalığında da, meme ve over dokusu genç  yaşlarda çıkartılarak kanser gelişimi önlenebilir.

          Bunlar dışında yaş, cinsiyet, ırk, kişisel kanser hikayesi, aile hikayesi ve kalıtsal faktörler gibi değiştirilemez risk faktörleri de mevcuttur. Bu nedenlekanser gelişimini tamamen önlememiz mümkün değildir. Bu durumda kanser gelişimini önceden tespit etmek için tarama programlarına katılmak çok önemlidir. Böylece kanseri başlangıç evresinde tanımak ve tamamen tedavi etmek mümkündür. Yine, kansere bağlı belirti ve bulguları bilerek, kanseri erken evrelerde tanımak da kanserin tedavisini mümkün kılacaktır.

         Sağlıklı günler dilerim. 01.04.2021

Yorumlar (0)
banner331
11
orta şiddetli yağmur
Günün Anketi Tümü
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Namaz Vakti 19 Nisan 2021
İmsak 04:39
Güneş 06:12
Öğle 13:08
İkindi 16:53
Akşam 19:54
Yatsı 21:21
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Alanyaspor 34 52
6. Gaziantep FK 33 51
7. Hatayspor 33 50
8. Sivasspor 33 50
9. Karagümrük 33 49
10. Göztepe 34 46
11. Antalyaspor 34 42
12. Konyaspor 33 41
13. Rizespor 33 39
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 34 37
17. Kayserispor 33 34
18. Başakşehir 33 33
19. Erzurumspor 34 31
20. Gençlerbirliği 33 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 30 58
4. İstanbulspor 31 57
5. Altay 30 54
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 30 43
11. Bandırmaspor 30 39
12. Boluspor 30 35
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 30 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 32 66
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 31 70
2. Real Madrid 31 67
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 31 64
5. Villarreal 31 49
6. Real Betis 31 48
7. Real Sociedad 31 47
8. Granada 30 39
9. Levante 31 38
10. Celta de Vigo 31 38
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Osasuna 31 37
13. Cádiz 31 36
14. Valencia 31 35
15. Getafe 31 31
16. Deportivo Alaves 31 27
17. Huesca 31 27
18. Real Valladolid 30 27
19. Elche 31 26
20. Eibar 31 23
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@