03.04.2021, 11:43

Nevruz

Nevruz “yeni gün” demektir.

Farsça “nev” ve “ruz kelimelerinin birleştirilmesinden oluşmuştur. Türkiye’nin de kullandığı Gregorien takviminin 21 Mart’ına denk gelen bugün, aslında Kuzey Yarım Kürede baharın gerçek manada başladığı bir dönemdir.

Aynı zamanda Koç Burcu’nun başlangıcı olan bugün, İran ve Turan’da yılbaşı olarak kabul edilmiş ve törenlerle kutlana gelmiştir. Nitekim Melikşah’ın yaptırdığı Celali Takvimi gibi birçok takvimlerde yeni yılın başlangıcıdır.

Aslında Hıristiyan dünyasında da Ortodoksların kullandığı takvimde de yıl, Mart ayı iler başlar. Fakat 16. Yüzyılda Katolikler bunu değiştirerek, şimdi kullanılan takvime geçmişlerdir.

Bütün Turan’da, binlerce yıldır geleneksel olarak yaşanmış olan Nevruz törenlerinin Osmanlılar zamanında da devam ettirildiğini biliyoruz.

Sarayda nevruz kutlamaları

Osmanlı’da “nevruz” törenleri bizzat padişahın huzurunda, yüksek devlet ricalinin katılımıyla yapılıyordu. Bu durum nevruza verilen önemi de gösterir.

Nevruz örenlerinde, sadrazam ve şeyhulislam ile birlikte vezirler ve diğer yüksek devlet ricali hazır bulunur; padişaha hediyeler sunulurdu. Padişah da bu hediyelere, katılımcıların rütbesine göre değişen kıymetlerdeki “hilat” denilen giysilerle karşılık verirdi.

Osmanlı sarayında yapılan resmi nevruz törenlerinin en mühim ayrıntılarından birisi de “nevruziye” idi. Nevruziye, hekimbaşı tarafından bir çeşit şifalı tatlıdır ve törene katılanlara ikram edilirdi.  

Nevruziye, içine katılan şifalı baharatlar sebebiyle halk arasında da çok muteberdi.

Yine bu tören esnasında hekimbaşılar düzenledikleri yeni takvimleri, padişaha ve sadrazama sunarak atiyelerini alırlardı.

Nevruz kutlamaları, sarayla sınırlı değildi. Halkın da kendi arasında hediyeleştiğini ve kutlamalar yaptıklarını biliyoruz.

Savaş yıllarında nevruz

Savaş yıllarında bile nevruz geleneğinin aksatılmadığını belgelerden anlıyoruz.

Mesela sadrazam seferde olduğu için İstanbul’daki vekili tarafından Sultan III. Selim’e arz edilen ve aşağıda görüntüsünü verdiğimiz Mart 1790 tarihli telhiste şöyle denilmektedir:

“Kutlu Nevruz’un girmesi ve Recep ayının başlaması dolayısıyla yapılacak olan tebrik töreni için şeyhülislam efendi ile birlikte makama çıkmak gelenek olup fakat pazartesi günü yeni inşa edilen kalyonun denize indirilmesi töreni olacağından tek bir törenle ikisin ifa etmekle yetinilinir mi yoksa kalyon töreninden önce veya sonra huzurda nevruz töreni yapılsın mı?”

Sadrazam vekilinin bu yazısına Padişah III. Selim (1789-1807), kendi el yazısıyla

“Kaymakam paşa, kalyon indirildiği günü gelirsiniz olur, başka ne hacet”

diye cevap vermiştir.

Bu yılların, 1787 yılında başlayan ve 1792 yılına kadar sürecek olan Osmanlı-Rus-Avusturya savaşı yılları olduğunu hatırlatalım.

Sadrazamdan padişaha “nevruz” hediyesi

Bu konuda sunduğumuz ikinci belge ise Sultan I. Abdülhamid’in (1774-1787)’in el yazısı, yani hatt-ı hümayunudur. Belgede; yukarıda belirttiğimiz üzere sadrazam tarafından padişaha hediyeye sunulması dolayısıyla padişah tarafından verilen cevabı göstermektedir.

 Şöyle denilmektedir:

“Devletimin düzeninin dayanağı olan sadık vezirim;

Cenâb-ı Allah, teşrif eden ilkbaharın burc-ı hamele (koç burcuna) geçmesini; benim, senin ve bütün halk hakkında mübarek eylesin. Amin.

Taraf-ı hümâyûnuma arz olunan atlar makbulüm olmuştur. Sadıkâne hizmet ve gayretin benim için hediyeden daha çok makbuldür. Alemlerin Rabbi, her işinde başarılara ulaştırsın. Seni Rabb-i tealaya emanet ve bütün halkı da sana emanet eyledim. Hakkında mebzûl olan hayır dualarımın Allah indinde kabul olunacağında şüphem yoktur.”

İki ayrı padişah dönemine ait örneklerden de görüldüğü gibi nevruz, Osmanlı sarayının resmî törenleri arasındadır. Halkın da kendince bu törenlere katıldığı muhakkaktır.

Yazımızı meşhur şair Nef’î’ye (1572-1635) ait bir beyit ile bitirelim.

“Erişdi bahâr oldu yine hemdem-i nevrûz

Şâd etse nola dilleri câm-ı cem-i nevruz"

Belge 1.

Kalyon indirme töreni ile nevruzun aynı güne rastlaması münasebetiyle iki törenin birleştirilmesi.

Şevketlü kerametlü mehabetlü kudretlü veliyy-i niʿmetim efendim padişahım;

Duhûl-i firûz-ı nevrûz ve kudûm-ı meymenet-melzûm gurre-i Receb-i Şerifin ifâ-yı resmi tebrikleri zımnında rikâb olub hâk-pâ-yı mülükânelerine semâhatlü efendi dâileriyle bi’l-maiyye rû-fersâ-yı ubûdiyyet olunmak muʿtâd olub lâkin işbu günü kalyon nüzûlü resmi olmağla tersâneyi teşriflerinde hâk-i pâ-yı hümâyûnlarına yüz sürülür binâen-aleyh tersânede hâk-pâylerine rû-fersâ-yı ubûdiyet olmamızla iktifâ buyurulur ise kalyon nüzûlünden evvel veyâhût sonra rikâb olmak mı irâde buyurulur her hâlde fermân şevketlü kerâmetlü mehâbetlü kudretlü veliyy-i niʿmet efendim pâdişâhım hazretlerinindir

Belge 2: Sadrazamın nevruz dolayısıyla padişaha hediyesi ve cevabı

Yorumlar (0)
banner331
10
açık
Günün Anketi Tümü
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Namaz Vakti 10 Mayıs 2021
İmsak 04:01
Güneş 05:45
Öğle 13:06
İkindi 16:59
Akşam 20:17
Yatsı 21:53
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 38 81
2. Fenerbahçe 38 79
3. Galatasaray 38 78
4. Trabzonspor 38 67
5. Hatayspor 38 60
6. Sivasspor 38 59
7. Alanyaspor 38 57
8. Gaziantep FK 38 55
9. Karagümrük 38 54
10. Göztepe 38 51
11. Konyaspor 38 48
12. Rizespor 38 45
13. Malatyaspor 38 44
14. Başakşehir 38 44
15. Kasımpaşa 38 43
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 38 40
18. Ankaragücü 38 38
19. Erzurumspor 39 37
20. Gençlerbirliği 38 35
21. Denizlispor 38 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 35 80
2. M. United 34 70
3. Chelsea 35 64
4. Leicester City 35 63
5. West Ham 35 58
6. Liverpool 34 57
7. Tottenham 35 56
8. Everton 34 55
9. Arsenal 35 52
10. Leeds United 35 50
11. Aston Villa 34 48
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 34 41
14. Newcastle 35 39
15. Brighton 35 37
16. Southampton 34 37
17. Burnley 34 36
18. Fulham 34 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 35 77
2. Real Madrid 35 75
3. Barcelona 35 75
4. Sevilla 35 71
5. Real Sociedad 35 56
6. Villarreal 35 52
7. Real Betis 34 51
8. Celta de Vigo 35 47
9. Athletic Bilbao 35 46
10. Granada 34 45
11. Cádiz 35 43
12. Osasuna 35 41
13. Valencia 35 39
14. Levante 35 39
15. Getafe 35 34
16. Deportivo Alaves 35 32
17. Real Valladolid 35 31
18. Huesca 35 30
19. Elche 35 30
20. Eibar 35 29
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@