19.02.2021, 20:08

Osmanlı Askerlerinin Yedikleri Üzümlerin Ücretlerini Dallara Astıkları Doğru mudur?

Eskiden beri anlatılan hoş bir rivayettir, askerlerin yedikleri üzümlerin paralarının bağların dallarına astıkları. Hamaset ve siyasi söylemlerde çok kullanılan da bir malzemedir.

Tarihi hakikati var mıdır?

Birçoğumuza abartılı uydurma bir hikâye gibi gelebilir.

Ancak uzun yıllardır belgelerle uğraşan birisi olarak bana pek de uydurma gelmiyor. Osmanlı yönetiminin halka yaklaşımı ve bu husustaki hassasiyeti açısından bakılınca doğrudur.

Bazı sefer günlüklerinde köylünün tarlasını çiğnediği için boynu vurulan askerlerin kayıtlarına rastlanır. Bundan başka, sefer emirlerinde askerlerin ahaliye zarar vermemesi hususunda sıkı tembihleri ihtiva eden belgeler çoktur. (İleride bunlardan bazılarını sunmayı planlıyoruz)

Nitekim aşağıda sunacağımız belge, üzüm bağları ile ilgili olmasa da benzer nitelikte Osmanlı devlet idaresindeki hassasiyeti anlamamıza yardımcı olmaktadır.

Telef olan mısır tarlalarının ve köylülere tazminat ödenmesi

İkinci Viyana kuşatmasıyıllarıdır. Bilindiği gibi 1683 tarihinde başlayan sefer, 1699’a kadar uzun yıllar sürmüştür. Bazen zafer bazen de yenilgilerle neticelenmiş fakat Osmanlı açısından büyük ziyan ve felaketlere sebep olmuştur.

Konu edindiğimiz belge işte bu şiddetli muharebelerin en büyüklerinden birinin yaşandığı 1695 tarihine ait.

Olay, Pançova’da yaşanmıştır. Pançova (Pančevo), günümüzde Sırbistan Cumhuriyeti’nin (Sırpça: Панчево)Voyvodina Özerk Bölgesi sınırları içindedır. O tarihlerde, Tuna kıyısında olması hasebiyle geçit yolları üzerinde bulunan küçük bir nahiyedir.

1695 senesi ağustos ayında Alman ordusu ile savaşa giden Osmanlı ordusunun bazı birlikleri bu kasabadan geceleyin geçmek zorunda kalmışlardı. Bu esnada halkın ürünlerinin bir kısmı atların ayakları altında çiğnenmiş, telef olmuştu.

Olay üzerinehemen Pançova Muhafazı Ali Paşa ve nahiye naibine, yani kadı vekilineferman gönderildiğini görüyoruz.

Sultan II. Mustafa’nın adına gönderilen fermanı yorumsuz olarak biraz sadeleştirerek sunuyorum:

“Pançova muhafazasında olan Ali Paşa’ya ve Pançova nahiyesi naibine hüküm ki:

Pançova menzilinde gece ile hareket olunduğundan, yol üzerindeki ekili kokoroz ürünlerinden bazılarının at ayağı altında çiğnenip harap olduğu duyulmuştur. Benim saadetli günlerim ve halifeliğim zamanında bir ferdin zarar görmesine rızam yoktur. Şimdi sen ki adı geçen paşa ve kadısın, emrim ulaştığında bilirkişi ile bizzat o tarlalara gidip belirtildiği şekilde askerlerin geçişinde çiğnenip zayi ve telef olanlar ne kadar ise doğrusuyla keşif yaptırınız. Ayrıca hak sahiplerinin isim ve bilgileriyle tespit edip makamıma arz ediniz ki değerleri hazine tarafından ödensin. Bir ferde haksızlık olunmasın. 1107 senesi Muharrem ayı ortalarında (22-30 Ağustos 1695) yazılmıştır

(Belgenin görüntüsü ile transkripsiyonu yazının sonundadır)

Ancak belgenin hakkıyla anlaşılması için Avrupa’daki uygulamalara bakmak yararlı olacaktır. Nitekim yukarıdaki olaydan yaklaşık yüz yıl sonrasına ait Fransız köylülerinin karşılaştıkları muameleyi anlatan şu satırlara göz atalım:

“Fransa’da feodal beylerin, köylülere yük olan başka ayrıcalıkları da vardı. Örneğin, av düşkünü bir bey, isterse yanındaki konukları, arkalarında köpekleri, atlarıyla köylülerin tarlalarını ezip geçebilirlerdi. Her beyin, tarla ve bahçeleri alt üst eden güvercin sürüleri vardı; ama köyüler bunların kılına bile dokunamazdı, cezası öylesine büyüktü. Daha başka, onur kırıcı haklar da yürürlükteydi. Geceleyin, beylerin uykularını kaçırmamaları için köylüler kurbağaları korkutup vıraklatmamak zorundaydılar. Bir köylü, beyine ve kâhyalarına rastladığı zaman, yerlere kadar eğilip selamlamak, ellerini ya da omuzlarını öpmek zorundaydı.” (N. V. Yeliseyeva, Yakınçağlar Tarihi, Fransızcadan çeviren: Özdemir İnce, 2. Basım, İstanbul 2010, s. 50)

Bu arada belirtmeden geçmeyelim, Sultan II. Mustafa’nın başında bulunduğu Osmanlı ordusu, 22 eylülde Transilvanya’da Lugos Meydan Savaşı’nda Alman ordusu karşısında büyük bir zafer kazandı. Alman başkomutanı General Veterani ile yardımcısı Liechtenstein Prensi bu savaşta öldüler.

Bilvesile kısa bir not eklemeden geçemeyeceğim: Umarım tarihi sadece at kişnetip yiğit naraları arasında kılıç kalkan ekibinin rol aldığısanal oyun sahneleri olmaktan görmekten vazgeçeriz. .

Sultan II. Mustafa’nın Pançova muhafızı ve naibine göndermiş olduğu fermanın Mühimme defterindeki kaydı.

Belgenin transkripsiyonu:

Pançova Muhafazasında olan Ali Paşa’ya ve Pançova Nahiyesi naibine Hüküm ki:

Pançova menzilinde gece ile hareket olunmağla memerde zer’ olunmuş kokoroz mahsulünden bazı mertebe at ayağı altında çiğnenüb ifsâd olduğu mesmu’-ı hümâyûnum olub eyyâm-ı sa‘âdet ve hengâm-ı hilâfetimde bir ferd mutazarrır olduğuna rızâ-yı hümâyûnum olmamağla imdi sen ki mir-i mirân-ı mumâ-ileyh ve mevlânâ-yı mezkûrsun emr-i şerifim vüsûlünde ehl-i vukuf kimesneler ile bi’z-zât ol tarlaların üzerine varub vech-i meşrûh üzere asâkir-i İslâm mürûrunda çiğnenüb zayi’ ve telef olan ne mikdâr ise sıhhati ve hakikati ve sahiplerinin isim ve resimleriyle keşif ve hüccet-i şer’iyye olunub rikâb-ı hümâyunuma arz ve i’lâm eylesen ki bahâları taraf-ı mirîden virilüb bir ferde gadr olunmamak babında yazılmıştır. Fi Evâsıt-ı M. Sene 107 [22-30 Ağustos 1695]

Yorumlar (3)
Fatih Erbaş 2 hafta önce
Ota çöpe tuğra koyup, biz Osmanlıyız demekle olunmayacağını ne güzel anlatmışsınız üstadım. Allah razı olsun
Zehra Topal 2 hafta önce
Elinize emeğinize sağlık, Orhan Bey.
Sevda Atmaca 2 hafta önce
Belgenin transkripsiyonunu okuyamayacağım kesin... Sadeleştirilmiş halini de okumadığımda büyük bir kayıp ve ayıp olurdu Sayın Orhan hocam emeğinize sağlık, teşekkür ederiz..
banner331
3
açık
Günün Anketi Tümü
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Namaz Vakti 09 Mart 2021
İmsak 05:55
Güneş 07:19
Öğle 13:20
İkindi 16:34
Akşam 19:10
Yatsı 20:29
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 27 60
2. Galatasaray 28 58
3. Fenerbahçe 28 58
4. Trabzonspor 28 51
5. Alanyaspor 28 46
6. Hatayspor 28 46
7. Gaziantep FK 28 43
8. Karagümrük 28 41
9. Göztepe 28 39
10. Antalyaspor 28 36
11. Sivasspor 27 34
12. Konyaspor 27 32
13. Malatyaspor 28 31
14. Kayserispor 27 31
15. Kasımpaşa 28 30
16. Başakşehir 28 29
17. Rizespor 27 28
18. Ankaragücü 27 26
19. Erzurumspor 28 26
20. Denizlispor 27 24
21. Gençlerbirliği 27 21
Takımlar O P
1. Giresunspor 25 53
2. Samsunspor 25 50
3. İstanbulspor 25 47
4. Adana Demirspor 25 45
5. Altınordu 25 45
6. Altay 25 44
7. Tuzlaspor 25 41
8. Ankara Keçiörengücü 25 40
9. Bursaspor 25 34
10. Ümraniye 25 34
11. Bandırmaspor 25 32
12. Boluspor 25 29
13. Adanaspor 25 27
14. Menemenspor 25 27
15. Balıkesirspor 25 26
16. Akhisar Bld.Spor 25 22
17. Ankaraspor 25 16
18. Eskişehirspor 25 7
Takımlar O P
1. Man City 28 65
2. M. United 28 54
3. Leicester City 28 53
4. Chelsea 28 50
5. West Ham 27 48
6. Everton 27 46
7. Tottenham 27 45
8. Liverpool 28 43
9. Aston Villa 26 40
10. Arsenal 27 38
11. Leeds United 27 35
12. Wolverhampton 28 35
13. Crystal Palace 28 34
14. Southampton 27 33
15. Burnley 28 30
16. Newcastle 27 27
17. Brighton 27 26
18. Fulham 28 26
19. West Bromwich 28 18
20. Sheffield United 28 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 25 59
2. Barcelona 26 56
3. Real Madrid 26 54
4. Sevilla 25 48
5. Real Sociedad 26 45
6. Real Betis 26 42
7. Villarreal 26 37
8. Athletic Bilbao 25 33
9. Celta de Vigo 26 33
10. Granada 26 33
11. Levante 26 32
12. Valencia 26 30
13. Osasuna 26 28
14. Cádiz 26 28
15. Getafe 26 27
16. Real Valladolid 26 25
17. Elche 25 24
18. Eibar 26 22
19. Deportivo Alaves 26 22
20. Huesca 26 20
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@