Her şeye dair bilgisinin yeterli olduğuna inanmış kişi, elbette inançları ve bilgiyi sadece siyah veya beyaz olarak görür ve böylelikle gerçeklerin çeşitliliğini göz ardı ettiği için de gerçeklikten çok uzağa gitmiş olur. Aklı başında olan insan, her konuda kesinlik belirten yargılarından kaçınır. Düşüncelerinde esnek olabilmek özellikle hedefleri olanlar için önemli fırsatlar doğurur.  Bu esneklik, düşünce, duygu ve davranışları büyük ölçüde olumlu etkiler. İnsanı etkisi altına alan ve sınırlayan duygu ve düşünce örüntülerinden kurtararak, fırsatlarla dolu gerçekler dünyasına kapı açar. Bu esneklik kişiye siyah ve beyazın dışında grinin de olabileceğini gösterir. Sağlıklı düşünme gerçekleri değerlendirirken, esneklik gri alanların görülmesine yardımcı olur.

                Bu haftaki yazımda sağlıklı düşünme yolculuğunun bazı pratiklerinden bahsetmek istiyorum. Bunları maddeler halinde kısa açıklamalar şeklinde aktarmaya çalışacağım.  Umarım önemli bir farkındalık oluşturmuş olurum.

                *Yaşadığın çevreyi gözlemle ve bunlar hakkında veriler topla. Bunu yaparken yargılarını bir süreliğine kenara bırak. Gözlemlediğin her neyse onu olduğu gibi görmeye çalış. Yeterince bilgin yoksa yorum yapma. Duyduğun, gördüğün, dokunduğun, tadına baktığın, izlediğin şeyleri not alabilir belki fotoğraf video çekerek kaydedebilirsin. Yaşadığın dünyayı gözlemleyerek anlayabilirsin.

                *Tecrübelerini ve gözlemlerini çözümleyip, sentezle. Zihnimiz bir çok yaşadığımız olayı genellemeye yatkındır. Bunları parçalara bölerek anlamlandırabilir, çözümleme ve sentez ile genellemelerini denetleyebilirsin. Bütünü görmeye çalış.

                * Yaşamın anlamını arıyorsan bildiğini düşündüğün her şeyi sorgulamalısın. İnsan cahillikten şüphe ile kurtulur. Her şeyi bildiğini zannetmek hiç bilmemekten daha fazla cehalettir. Şüphe et, sorgula, bilgilerinin sağlamasını yap, anlamaya çalış ki bilgilerinin altını doldurabilesin.

                *Hayal dünyanı zenginleştirmek sana dünyayı anlamlandırman için yardımcı olacaktır. İlham veren hikayeler, kitaplar okumalı, filmler izlemelisin. Bir sanatla ve yeni bir zanaatla uğraşmalısın ki hayal dünyan gelişsin. Yaşamın hayallerle, hayallerin ise sanatla zenginleşir.

                *Sorular sor ve sorarken cesur ol. Ne, neden, ne zaman, nerede ve nasıl... Bu sorular farklı ve sağlıklı düşünmeni sağlar. Sorulara aldığın yanıtlarla davranış ve fikirlerini de geliştirmiş olursun, hatta cevap bulamasan bile.

                *Açık fikirli ol. Dünya üzerinde milyarca insan yaşıyor, binlerce kültür var. Her kültürde farklı yaşam biçimleri ve düşünceler mevcut. Diğer insanları anlamaya çalışmalısın bu seni geliştirir.

                *Aklını kullan. Aklının verimini arttırmak onun sınırlarını zorlamanla olur. Karşılaştığın engellerin fırsat olduğunu bil. Her şeyi ilk adımda anlamayabilirsin. Farklı açılardan bakmayı öğren ve iç görünü geliştir. Aklın kılavuzu yoktur, onu kendi yöntemini bularak öğrenebilirsin.

                *Bir konuda bilgi sahibi değilsen eleştirme, yargılama,dürüst ol. Zihnin değişime karşı durur. Ancak sen düşüncelerini değiştirebilir, duygularını yönetebilir ve davranışlarını kontrol edebilirsin. İyi bir insan olmak, sağlıklı düşüncelere sahip olabilmek için değişim gereklidir. Yeni bir fikre hemen önyargılı bakma. Seni geliştirecek ve değişime yöneltecek fikrin nereden ne şekilde geleceği belli olmaz. Anlamaya ve öğrenmeye çalış.

                *Empati önemlidir. İnsanlarla empati kurmanın yolu onların düşünce ve içinde bulundukları şartları göz önüne almanla olur. Anlatmak istediklerine iyice kulak verip, anlamaya çalış. Kendi düşüncelerinle diğerlerinin düşüncelerini bağlayacak yakınlık kur.  

                *Sağduyulu ve alçakgönüllü ol. Nezaket yoldaşın olsun. Kabul edilmesini istediğin düşünce ne kadar gerçek ve doğru olsa da diğerlerinin bunu kabul etmesi kolay değildir. Nazik ol, sözlerinde ve davranışlarında nezaketi elden bırakma. Her insan hata yapar. Diğerlerinin hatalarını da kendi hatalarını da sağduyu ile karşıla. Eleştirilerden çok şey öğreniriz. Senin düşüncelerini eleştirebilirler bu seni eleştirdikleri anlamına gelmez, kişiselleştirme. Alçakgönüllü ve nezaketle karşıla, bunlar senin anlaşılmanı ve gelişmeni sağlar.

                "Ey insan! Kendindeki gizli hazineyi araştır. Kendini bul.

                Bul ama dikkatli ol, kendini çaldırma.

                Bu Hak yolunda açıkgöz bir hırsız pusu kurmuş seni bekliyor.

                Bu hırsıza dikkat et de kendini çaldırma!" demiş Mevlana...Sevgilerimle...