10.01.2022, 23:00

TARIM ÜRÜNLERİ VE GIDA FİYATLARI ÜZERİNE

Doğal koşullara bağlık ve biyolojik süreçlerden etkilenme özelliği ile tarım, diğer sektörlerden ayrışarak hemen her dönem ve her yerde meşakkatli (problemli) bir alan olmuştur. Günümüzde tüm ekonomilerde milli gelire ve istidama katkısı, sanayiye hammadde sağlaması, ihracata doğrudan ve dolaylı katkıları nedeniyle tarım; ülke ekonomileri için ekonomik yönden önemli olduğu kadar başta insan sağlığı olmak üzere milli güvenlik, çevre ve enerji gibi stratejik konular bakımından da önemini sürdürmektedir.

Oluşturduğu sonuçlar itibarıyla tarım sektörünün özellikleri; ekonominin gelişme düzeyinden bağımsız olanlar ve ekonomik yapı ile ilişkili olanlar şeklinde ayrılabilir. Bu özelliklerin her biri veya ikili etkileşimi tarımsal üretim miktar ve kalitesi üzerinde önemli düzeyde belirleyici olmaktadır. İklim koşullarının olumsuz olduğu dönemlerde, verim düşüklüğü nedeniyle, tarım ürünlerinde meydana gelen azalış, üretim maliyetini artırmakta ve üretici fiyatlarını yükseltmektedir. Müdahale edilmesi sınırlı veya zor olan bu dışsal durum ekonominin gelişme düzeyinden bağımsız olarak fiyatların yükselmesine neden olur. Üretimde kullanılan tohumluk, gübre, ilaç gibi girdilerin miktar ve kalitesi birim alan verimliliğini belirlediğinden, pazarlama sistemi vergi ve ticaret politikaları da fiyat oluşumuna önemli ölçüde etki etmektedir. Girdilerin yeter miktarda ve zamanında temini ile pazarlama imkânlarının kolaylaştırılması ve vergi uygulamaları ekonomik gelişme düzeyinin etkisindedir ve müdahale imkânı bulunmaktadır.

Türkiye’de enflasyon rakamları açıklandığında; domates, biber ve patlıcanın da aralarında bulunduğu bazı tarımsal ürünlerin aylık zam şampiyonu maddeler olduğu sıkça görülür. Bazı aylarda ise fiyat düşüklüğü nedeniyle yukarıda sayılanlar dahil birçok tarımsal türde mahsulün tarlada kaldığına ve hasat dahi yapılamadığına ilişkin haberlere de sıkça rastlanır. Bu durum yani tarım ürünlerinde görülen fiyat istikrarsızlığı bir sonuç olsa da; gelirini doğrudan etkilediği için çiftçiler, harcamasını doğrudan etkilediği için tüketiciler, hammadde maliyetini etkilediği için sanayiciler için sorun olmaktadır. İçinde bulunduğumuz Covit-19 salgın döneminde tarım ürünü ve gıda fiyatları tüm dünyada sürekli yükselerek küresel sorun haline gelmiştir.

Bu durumda fiyat istikrarını sağlamak önemli ve öncelikli olmaktadır. Fiyat istikrarının sağlanabilmesi için öncelikle fiyat oluşumuna etki eden faktörlerin neler olduğu? Bu faktörlerden hangilerinin ekonominin gelişme seyri ile ilişkili olduğu? Ve hangilerinin doğal koşullara bağlı olarak kontrolü zor olmaktadır? Hususlarının doğru tespit edilmesi ile mümkün olabilecektir.

Üretim miktarının arz yeterliliği, talebin toplam büyüklüğü, toprak sahipliğinden-sermaye sahipliğine, ucuz gıda talebinden-organik ürün tercihine, açık pazar ürünü tercihinden-yüksek standart arayışına kadar pek çok faktör tarım ürünleri ve gıda fiyatı üzerine etki etmektedir. Bu faktörlerin önemli kısmına ekonomik yönetim süreçlerinde müdahale ederek fiyatlara istikrar kazandırmanın mümkün olabileceği tarihsel olarak tecrübe edilmiştir. Bu kapsamda;

  1. Tarımsal girdi fiyatlarının üretim maliyetine etkisi, hasat zamanında maliyet hesabı ile ortaya çıkabilecekken, girdi fiyatlarındaki artış kısa süre içerisinde tüketici fiyatlarına yansımaktadır. Bu durumda piyasaya müdahale edilerek fiyat politikalarına yönelik önlemler alınmalı, gerekirse destekleme politikaları revize edilmelidir.
  2. Tarımsal piyasalarda taban fiyat esaslı ürün alımlarında bir üretim döneminde ulaşılan en yüksek fiyat, sonraki yıllarda fiyatı belirleyen referans kaynak olmaktadır. Önceki yıl fiyat yaklaşımı, tarım ürünlerinde fiyatları artırdığı gibi artışları kalıcı da kılmaktadır. Bu durum başta buğday olmak üzere alım garantili fiyat açıklaması yapılan ürünlerde daha belirgin olarak görülmektedir.  Fiyat garantili alım yapan kurumlar önceki yıl fiyat referansı yerine maliyet esaslı fiyatlama politikası izlemelidir.
  3. Tarım ve gıda fiyatlarının sürekli yükseldiği dönemlerde ithalatçı ve ihracatçı firmalar kararlarına risk unsurunu da ekleyerek fiyatların yüksek seviyeden seyretmesini sürdürürler. Bu davranış fiyatın kalıcı olarak yükselmesine etki eder. İthal ürünlerde dış piyasanın fiyatı, ihraç ürünlerinde ise yurt içi arz yeterliği sağlanarak fiyat kontrolü ve gerekirse işlem sınırlandırma amaçlı müdahale yapılabilir.  
  4. Türkiye’de son iki yıldır üretici fiyatları tüketici fiyatlarından daha yüksek oranlı artmaktadır. Tarımsal işletmecilik küçük ölçekli bir karaktere sahip olduğundan, işletmelerin girdi maliyeti yükselmekte ve pazarlama güçlüğü ile karşılaşılmaktadır. Küçük ölçekte üretim yapan veya yeterli bilgi donanımına sahip olmayan üreticilerin örgütlenmeleri (kooperatifleşme) hem girdi temininde hem de ürün pazarlamasında maliyetleri azaltıcı işletmecilik avantajı sağlayabilmektedir.
  5. Cari dönemde ÜFE’de meydana gelen değişikliğin gelecek dönemlerde TÜFE’ye de otomatik olarak yansıyacağı teorik olarak her zaman mümkündür. Üretimin tüketimden, toptan satışların perakende satışlardan önce gerçekleşmesi nedeniyle fiyat artışları tüketici fiyatlarına gecikmeli olarak aktarılmaktadır. Bu zamanlarda tarımsal destekleme politikaları fiyat istikrarını sağlayabilecek içerikte oluşturulur.

Tarımsal piyasada aktörlerin fazlalığı ve aralarındaki ilişkinin zayıflığı nedeniyle, etkin ve güvenilir bir koordinasyon sağlanamamakta ve nihai olarak tarım ürünleri ve gıda fiyatlarında sürekli istikrarsızlık görülmektedir.  Fiyat istikrarının sağlanabilmesi öncelikle üretimden gıda sanayine kadar sektörün tüm süreçlerinde istikrarlı bir yapının kurulmasıyla mümkün olabilecektir. Arz yönetiminde üretim miktarı kadar üretimin pazarlama boyutu da önem taşıdığından toptancı haller, tarım ürünleri lisanslı depoculuk uygulamaları, kooperatif ve diğer örgütlü organizasyonların önemi ortaya çıkmaktadır.

Türkiye’de etkin işleyen bir tarımsal pazarlama sistemi bulunmamaktadır. Bu nedenle sektörün piyasa işleyişi de etkin değildir. Bunun sonucu olarak fiyat mekanizmasının nasıl oluştuğu yeterince bilinmemekte ve oluşan fiyatların etkisi de ancak enflasyon yönüyle ölçülebilmektedir. Enflasyon rakamları üzerinden yapılan gıda fiyatları değerlendirmeleri de çoğu kez tartışmaların başka alanlara kaymasına neden olmaktadır. Gıda fiyatları her koşulda sürekli yükseliyorsa enflasyon rakamları olmadan da tarım sektörünü ve tarımsal piyasa sistemini önyargısız ve aklı hâkim kılarak tartışmak en sağlıklı değerlendirme olacaktır.  

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner331
7
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Namaz Vakti 28 Ocak 2022
İmsak 06:44
Güneş 08:12
Öğle 13:22
İkindi 15:58
Akşam 18:22
Yatsı 19:45
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 23 54
2. Konyaspor 22 45
3. Alanyaspor 23 38
4. Adana Demirspor 23 37
5. Fenerbahçe 23 37
6. Beşiktaş 23 36
7. Hatayspor 23 36
8. Başakşehir 22 34
9. Gaziantep FK 22 32
10. Sivasspor 23 31
11. Kayserispor 23 31
12. Karagümrük 23 30
13. Kasımpaşa 23 27
14. Göztepe 23 27
15. Galatasaray 23 27
16. Giresunspor 23 26
17. Antalyaspor 23 24
18. Rizespor 23 22
19. Altay 23 18
20. Ö.K Yeni Malatya 22 16
Takımlar O P
1. Ümraniye 21 45
2. Ankaragücü 21 45
3. Erzurumspor 21 38
4. Bandırmaspor 21 36
5. İstanbulspor 21 36
6. Eyüpspor 20 36
7. Samsunspor 20 33
8. Adanaspor 21 32
9. Manisa Futbol Kulübü 21 28
10. Tuzlaspor 20 27
11. Keçiörengücü 21 26
12. Gençlerbirliği 21 26
13. Boluspor 19 24
14. Kocaelispor 21 24
15. Menemen Belediyespor 21 23
16. Altınordu 21 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 21 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 23 57
2. Liverpool 22 48
3. Chelsea 24 47
4. M. United 22 38
5. West Ham United 23 37
6. Arsenal 21 36
7. Tottenham 20 36
8. Wolverhampton Wanderers 21 34
9. Brighton 22 30
10. Leicester City 20 26
11. Aston Villa 21 26
12. Southampton 22 25
13. Crystal Palace 22 24
14. Brentford 23 23
15. Leeds United 21 22
16. Everton 20 19
17. Norwich City 22 16
18. Newcastle 21 15
19. Watford 20 14
20. Burnley 18 12
Takımlar O P
1. Real Madrid 22 50
2. Sevilla 22 46
3. Real Betis 22 40
4. Atletico Madrid 21 36
5. Barcelona 21 35
6. Real Sociedad 21 34
7. Villarreal 22 32
8. Rayo Vallecano 21 31
9. Athletic Bilbao 22 31
10. Valencia 22 29
11. Osasuna 22 28
12. Celta Vigo 22 27
13. Espanyol 22 27
14. Granada 22 24
15. Elche 22 23
16. Getafe 22 22
17. Mallorca 21 20
18. Cadiz 22 18
19. Deportivo Alaves 22 17
20. Levante 21 11
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@