11.04.2021, 13:41

Turan Diyarına Osmanlı Şehzadesinin Padişah Olması

“… sizden ricâ iderim ki şevketlü pâdişâh-ı İslâm hazretlerine bir uygun zamanda bu maruzatımızı ve Turan ülkelerinin durumlarını anlatıp ilim ve inanç sahibi bir muktedir şehzadeyi en az yirmi bin kadar asker ile gönderirlerse o şehzade Turan’a padişah olup hutbe ve para basımı onun adına olur. Eğer şehzade olmazsa Şam, Mısır ve Irak olduğu gibi bir vezir göndersinler; onu da can u gönülden kabul ederiz.”

Bu cümlelerBuhara Hâkimi Muhammed Masum Han tarafında elçisi Muhammed Bedîʿ vasıtasıyla 1789 tarihinde sadrazama gönderilen mektuptan alınmıştır.

Mektup, aşağıdaki cümlelerle devam etmektedir:

“Eğer bu ikisinden birisi ehl-i Turan’ın şanssızlığı sebebiyle mümkün olmazsa Rum diyarının uzaklığı sebebiyle ehl-i Turan her zaman kaysere ve halifeye muti olmayacakları düşünülebilir. Ancak siz İstanbul’da sadrazamlıkla nasıl görevli iseniz bu dostunuz da padişahın dostuna dost, düşmanına düşman olacak ve rızasını kendi rızasına tercih ederek kendisini padişah kullarından sayacaktır.”

“Gerek şevketlü pâdişâh hazretlerine arizamızda ve gerek size olan mektubumuzda halife-i rû-yi zemin hazretlerine “sultân-ı şark ve garb”ünvanı verilmiştir. İnşâllâhu teâla şarka mensûb olan Turan da pâdişâh hazretlerinin itaat ve hizmetkârlığını kendi iradeleriyle seçtiklerinde, bütünüyle sultan-ı şark ve garb şânlarına layık olacaktır. “

“Bu beldeler İstanbul’a nisbeten köy gibi olduğundan bu mektûbumuzda fazlalık ve eksikliğin olması muhtemeldir. Kusuru af buyurula”.

Muhammed Masum Han’ın Turan ile Türkiye’nin yakınlaşması dileği o tarihlerde maalesef gerçekleşmedi. Dünyanın içinde bulunduğu şartlar buna müsait değildi. Zira bu tarihler Avrupa’nın bütün gücüyle Osmanlı ve dünyanın diğer kısımları üzerine abandıkları tarihlerdir. Osmanlı Devleti de mektubun yazıldığı bu tarihte Rusya ve Avusturya ile giriştiği savaştan yenilgiyle çıkacak ve gittikçe kendi varlığını koruma çabasına düşecektir.

Ancak aradan geçen iki yüz yıla yakın bir süre sonra bu kez farklı bir mecradabu dilekler gerçekleşme yoluna girmiş bulunuyor.

Türk Konseyi

Kazakistan’ın ev sahipliğinde 31 Mart 2021 tarihinde çevrimiçi olarak yapılan “Türk Konseyi Devlet Başkanları Zirvesi”bu yolda alınan önemli mesafelerden birisidir.

Konseye üye ülkeler Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan ile henüz üye olmamasına rağmen toplantıya katılan Türkmenistan, devlet başkanı düzeyinde temsil edildiler. Gözlemci üye statüsünde yer alan Macaristan’ı temsilen ise toplantıya Başbakan Viktor Urban katıldı. Tüm devlet başkanlarının kendi ülke bayraklarının yanında konseyin bayrağı ile birlikte konuşma yaptıkları görüldü.

Türkistan’da yapılması planlanan zirve, pandemi sebebiyle video konferans yöntemiyle gerçekleşti. Her ne kadar gayrı resmî zirve özelliği taşısa da farklı açılardan çok mühim ve tarihi bir buluşma olduğu tartışılmaz. Nitekim zirve sonunda açıklanan deklarasyonda dört temel husus öne çıkmıştır.

Birincisi, Azerbaycan’ın Karabağ zaferinin ardından Azerbaycan-Nahçivan-Türkiye ulaşım koridorlarının açılıyor olmasıydı. Konseyin Onursal Başkanı Nursultan Nazarbayev bunu “Turan Koridoru” olarak adlandırmıştı.

İkinci husus ise Türkistan merkezli turizm ve ticaret ağının geliştirilmesidir. Buna göre, Türkistan şehri “Türk dünyasının manevi başkenti” ilan edilirken ilerleyen zaman içinde diğer kadim şehirlerin de bu statüye dahil edilmesi kararlaştırıldı.

Zirvedeki üçüncü önemli husus Türk Konseyi’nin isminin yenilenmesi ve yapısının güçlendirilmesi kararıydı. Bu kapsamda Nazarbayev’in daha önce dillendirdiği "Türk Devletler Birliği" yaklaşımı esas alınarak konseyin isminin değiştirilmesi teklifi üye ülkelerce kabul edildi.

Dördüncü husus ise Türk Dünyasındaki önemli tarihi şahsiyetlerin bundan böyle ortak program ve etkinlikler yoluyla anılacak olmasıdır.

Hiç şüphesiz bu projelerin hayata geçirilmesi, 16. Yüzyılda İran Safevi Devleti yüzünden kesilmiş olan Anadolu-Türkistan iletişim ve ticari ve sosyal bağların yeniden tesis edilmesinin coğrafi bakımdan önünü açacaktır.

Ancak gönül isterdi ki, bütün bunların hayata geçirilmesinde en önemli vasıta olan dil konusunda da adımlar atılmalıydı. Aksi taktirde istenen verim elde edilmesi zorlaşacaktır. Bunun için öneri olarak aşağıdaki hususlarıKonsey’in dikkatine sunuyoruz:

Öneri: Dil Tazminatı

Unutmayalım ki Türk Dünyasının en doğusundaki Kazakça ile en batısında Türkiye Türkçesi arasında, “karşılıklı anlaşma oranı” yüzde yüz değildir. Başka bir ifadeyle rahatça sohbet edip iletişim kurma düzeyinin olmadığını bilim alemi ve uzmanlar bilir.

Konseyin yukarıda sayılan projelerin hayata geçirilmesi için siyasi ilişkilerin ötesinde, bireyler arası ilişkilerin artırılmasına yönelik adımların önemi gözden uzak tutulamaz.

Bu meselenin çözülmesi, siyasi ve ticari ilişkileri zaten peşinden sürükleyecektir.

Bizim önerimiz, dil ve alfabe gibi bir takım akademik tartışmaları değildir. Tamamen pratik ve uygulamaya yöneliktir.

Yapılacak olan; memurlara ve akademisyenlere verilen yabancı dil ayrıcalıklarına Kırgızca, Kazakça, Özbekçe, Türkmence ve Macarcanın da dahil edilmesinden ibarettir.

Bütün dillerin puanları ve ücretleri elbette aynı olmayabilir; ama memur ücretlerine eklenebilecek, lehçenin Anadolu Türkçesine uzaklığı ve yakınlığına göre de değişen miktarlarda zam yapılması, Türk Dünyasına yönelik ilgiyi teşvik edici olacak, bağlara büyük ivme kazandıracaktır.

Benzer destek,bu dilleri öğrenen akademisyenlerin puanlarına ekleme yapılması da bilim dünyasının karşılıklı ilişkileri açısından faydalı olacaktır.

İkinci olarak da kamu görevlilerini ve akademisyenlere yönelik ücretsiz kurslar açılmasıdır.

Bu uygulamanın Konseye dahil olan diğer ülkelerde yapılacak olması, karşılıklı ilişkileri ve halkların birbirlerini tanıması ve tanışması açısında çok büyük bir adım olacaktır. Konseyin hedeflediği diğer adımlar bunun arkasından gelecektir.

Türk Dünyası ile birlikte bütün dünyanın hayrına olacak bu girişimlerin başarıya ulaşması dileğiyle projeye destek veren bütün tarafları tebrik ediyorum.

Belge 1: 1789 senesinde Buhara Hakimi Muhammed Masum Han’ın sadrazama gönderdiği mektubun baş kısmı.

Belge 2. Buhara Hanı’nın mektubunun son kısmı

Yorumlar (0)
banner331
22
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Yenilenen Logomuzu beğendiniz mi ?
Namaz Vakti 18 Mayıs 2021
İmsak 03:48
Güneş 05:37
Öğle 13:06
İkindi 17:02
Akşam 20:24
Yatsı 22:05
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 36 83
2. M. United 37 71
3. Leicester City 36 66
4. Chelsea 36 64
5. Liverpool 36 63
6. Tottenham 36 59
7. West Ham 36 59
8. Leeds United 37 56
9. Everton 36 56
10. Arsenal 36 55
11. Aston Villa 36 49
12. Wolverhampton 36 45
13. Crystal Palace 36 44
14. Southampton 37 43
15. Burnley 36 39
16. Newcastle 36 39
17. Brighton 36 38
18. Fulham 37 28
19. West Bromwich 36 26
20. Sheffield United 36 20
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 37 83
2. Real Madrid 37 81
3. Barcelona 37 76
4. Sevilla 37 74
5. Real Sociedad 37 59
6. Real Betis 37 58
7. Villarreal 37 58
8. Celta de Vigo 37 53
9. Athletic Bilbao 37 46
10. Granada 37 45
11. Osasuna 37 44
12. Cádiz 37 43
13. Valencia 37 42
14. Levante 37 40
15. Deportivo Alaves 37 38
16. Getafe 37 37
17. Huesca 37 33
18. Elche 37 33
19. Real Valladolid 37 31
20. Eibar 37 30
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@